TS Nguyễn Ngọc Nghiệp

Trung tâm Nghiên cứu cứu Nhật Bản, Viện Châu Á-Thái Bình Dương

1. Về chuyến thăm Việt Nam của Thủ tướng Takaichi Sanae

Chuyến thăm Việt Nam của Thủ tướng Nhật Bản Takaichi Sanae diễn ra từ ngày 1 đến ngày 3 tháng 5 theo lời mời của Thủ tướng Lê Minh Hưng. Đây là lần đầu tiên bà Takaichi đến Việt Nam trên cương vị Thủ tướng Nhật Bản kể từ khi nhậm chức vào tháng 10/2025.

Trong chuyến thăm này, Thủ tướng Takaichi Sanae đã có các cuộc gặp và hội đàm cấp cao với Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm; Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng và Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn. Thủ tướng Nhật Bản cũng đã có bài phát biểu chính sách tại Đại học Quốc gia Hà Nội, với nội dung đáng chú ý về Chiến lược Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương tự do, rộng mở (FOIP) gồm ba lĩnh vực trọng tâm: thứ nhất, tăng cường chuỗi cung ứng năng lượng và vật liệu thiết yếu, đồng thời thúc đẩy nghiên cứu và phát triển trí tuệ nhân tạo (AI) cũng như phát triển cơ sở hạ tầng như cáp ngầm dưới biển.Thứ hai: mở rộng trật tự kinh tế dựa trên luật lệ, chính phủ Nhật Bản đặt mục tiêu tăng số lượng các quốc gia tham gia Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) và xây dựng các quy tắc nhằm giảm sự phụ thuộc vào các quốc gia cụ thể đối với các mặt hàng thiết yếu.Thứ ba: hợp tác trong lĩnh vực an ninh, Nhật Bản sẽ hỗ trợ việc cải thiện năng lực an ninh hàng hải thông qua khuôn khổ OSA (viện trợ an ninh chính thức) theo đó, Nhật Bản sẽ cung cấp thiết bị quốc phòng và các nguồn lực khác cho quân đội của các quốc gia cùng chí hướng[1].

Việc Thủ tướng Nhật Bản chọn Việt Nam là điểm đến đầu tiên trong chuyến công du Đông Nam Á, đặc biệt trong bối cảnh thủ tướng tranh thủ những ngày nghỉ tuần lễ vàng ở Nhật Bản để công du đến Việt Nam[2] thể hiện sự coi trọng mối quan hệ Nhật - Việt của cá nhân Thủ tướng Takaichi cũng như của chính phủ Nhật Bản. Qua sự kiện này có thể nói rằng Việt Nam đang được Nhật Bản coi là đối tác ưu tiên hàng đầu trong khu vực, giữ vị trí hết sức quan trọng trong chính sách khu vực của Nhật Bản, đồng thời Nhật Bản cũng đánh giá cao vai trò của Việt Nam trên trường quốc tế. Chuyến thăm này đã củng cố và xây dựng mối quan hệ tin cậy giữa lãnh đạo hai nước, đồng thời cũng thúc đẩy quan hệ song phương phát triển hơn nữa, nâng quan hệ đối tác chiến lược Việt Nam- Nhật Bản lên tầm cao mới.

Chuyến thăm của Thủ tướng Nhật Bản Takaichi Sanae diễn ra ngay sau chuyến thăm của Tổng thống Hàn Quốc Lee Jae Myung càng làm cho uy tín và vị thế của Việt Nam tăng cao trong khu vực cũng như trên trường quốc tế và điều đó cũng cho thấy Việt Nam đã trở thành một đối tác tin cậy. Các nước lớn trong khu vực và thế giới ngày càng nhìn nhận Việt Nam như một đối tác quan trọng, ổn định và đóng vai trò là mắt xích chiến lược trong khu vực.

Việc Thủ tướng Takaichi Sanae có bài phát biểu chính sách với nội dung trọng tâm về Chiến lược Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương tự do và rộng mở[3](chiến lược đã được cố Thủ tướng Abe Shinzo đưa ra năm 2016) tại Đại học Quốc gia Hà Nội trong bối cảnh quốc tế và khu vực có nhiều biến động như hiện nay đã cho thấy:

Thứ nhất: mặc dù cho đến nay môi trường an ninh khu vực và quốc tế đã có nhiều thay đổi nhưng Nhật Bản vẫn tiếp tục kiên định theo đuổi mục tiêu trong chính sách đối ngoại của mình về một khu vực Ấn Độ Dương- Thái Bình Dương tự do, rộng mở dựa trên luật lệ. Điều đó thể hiện tuyên bố của Nhật Bản về sự kế thừa và phát triển hơn nữa chính sách ngoại giao của cố Thủ tướng Abe Shinzo. Bà Takaichi cũng thể hiện quyết tâm rằng Nhật Bản sẽ chủ động hơn nữa trong việc xây dựng một trật tự quốc tế tự do, rộng mở dựa trên pháp quyền. Phát biểu chính sách của Thủ tướng Takaichi tại Việt Nam đã thể hiện rõ điều này. Trong bài phát biểu chính sách của mình, Thủ tướng Takaichi tuyên bố: "Mười năm đã trôi qua kể từ khi chiến lược Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương được đưa ra, môi trường xung quanh chúng ta đã thay đổi đáng kể, nhưng tính đúng đắn của nó(chiến lược ADD-TBD) vẫn không hề thay đổi. Chúng ta sẽ đóng vai trò chủ động hơn nữa trong việc xây dựng một trật tự quốc tế tự do, rộng mở dựa trên pháp quyền." và "chúng ta cần phải ứng phó với những thực tế mới như sự cạnh tranh địa chính trị ngày càng gay gắt và sự đổi mới công nghệ đang tăng tốc", nhấn mạnh sự cần thiết phải ứng phó trong bối cảnh tình hình quốc tế hiện nay[4].

 Thứ hai: Trong việc kiên trì hiện thực hóa khu vực Ấn Độ Dương- Thái Bình Dương tự do và rộng mở dựa trên luật lệ, Nhật Bản đã coi Việt Nam là một đối tác tin cậy, có vai trò đặc biệt quan trọng trong việc hiện thực hóa chiến lược này. Điều này cũng đã được chính Đại sứ Nhật Bản tại Việt Nam - Ito Naoki khẳng định khi trả lời phỏng vấn báo chí trước thềm chuyến thăm Việt Nam của Thủ tướng Takaichi: "Trong quá trình triển khai và nâng tầm tầm nhìn chiến lược Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, Nhật Bản xác định Việt Nam là một đối tác hết sức quan trọng. Chúng tôi mong muốn tăng cường sự gắn kết giữa Nhật Bản và Việt Nam, cũng như giữa Nhật Bản và các nước ASEAN, qua đó thúc đẩy liên kết trong khu vực Đông Nam Á"[5]. Ngoài ra, bài phát biểu về chiến lược Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương của Thủ tướng Takaichi tại Hà Nội cũng là sự tái khẳng định chính sách đối ngoại của Nhật Bản chú trọng đến khu vực Ấn Độ Dương- Thái Bình Dương đã được đề cập đến trong bài phát biểu chính sách của bà Takaichi ngày 20.2.2026[6], sau khi bà được Quốc hội Nhật Bản bầu làm thủ tướng thứ 105 của nước này. Việc Nhật Bản chú trọng thực hiện Chiến lược Ấn Độ Dương Thái Bình Dương cũng mở ra cơ hội cho Việt Nam trong việc tham gia vào chuỗi cung ứng, trở thành mắt xích chiến lược quan trọng trong chuỗi cung ứng toàn cầu của Nhật Bản về năng lượng và hàng hóa thiết yếu, đặc biệt trong các lĩnh vực công nghệ cao, bán dẫn cũng như nhận được sự trợ giúp về OSA (viện trợ an ninh chính thức) và ODA (viện trợ phát triển chính thức) từ Nhật Bản.

2. Đánh giá kết quả chuyến thăm

+ Về tổng thể, chuyến thăm Việt Nam lần này của Thủ tướng Nhật Bản hướng tới 2 mục đích: một là: phát triển sâu sắc hơn nữa quan hệ đối tác chiến lược toàn diện giữa Việt Nam và Nhật Bản. Hai là: Công bố chính sách Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương của Nhật Bản trong bối cảnh quốc tế mới. Điều này đã được thể hiện rõ trong nội dung các cuộc hội đàm giữa Thủ tướng Takaichi và các lãnh đạo cấp cao của Việt Nam cũng như trong nội dung bài phát biểu chính sách của Thủ tướng Nhật Bản tại Đại học Quốc gia Hà Nội.

+ Chuyến thăm của Thủ tướng Takaichi đã củng cố niềm tin chính trị giữa lãnh đạo hai nước Nhật Bản và Việt Nam, thúc đẩy mối quan hệ hai nước đồng thời cũng nâng tầm vị thế, vai trò của Việt Nam trong khu vực và khẳng định tầm quan trọng của Việt Nam trong chính sách đối ngoại của Nhật Bản tại khu vực Đông Nam Á.

+ Kết quả sau chuyến thăm, Nhật Bản và Việt Nam đã ký kết được nhiều văn kiện hợp tác trên nhiều lĩnh vực, mang lại lợi ích cho cả hai phía.Cụ thể trong các cuộc hội đàm, hai bên đã xác nhận sẽ thúc đẩy hợp tác trong các lĩnh vực an ninh kinh tế như năng lượng, khoáng sản, trí tuệ nhân tạo(AI), bán dẫn và không gian vũ trụ, coi đây là những lĩnh vực ưu tiên mới trong hợp tác Nhật – Việt. Đặc biệt, liên quan đến tình hình Trung Đông, trong khuôn khổ sáng kiến “Power Asia”, hai bên nhất trí hỗ trợ việc “cung ứng dầu thô cho Nhà máy lọc dầu Nghi Sơn” thông qua Bảo hiểm Thương mại Nhật Bản (NEXI). Đây là một hợp tác quan trọng nhằm duy trì chuỗi cung ứng, bao gồm cả vật tư y tế sử dụng tại Nhật Bản. Ngoài ra, hai bên cũng nhất trí sẽ phối hợp chặt chẽ tăng cường khả năng chống chịu của nền kinh tế hai nước. Trong lĩnh vực an ninh, hai bên xác nhận sẽ tiếp tục thúc đẩy cụ thể hóa “hợp tác an ninh” và “hỗ trợ nâng cao năng lực thực thi pháp luật trên biển” nhằm duy trì hòa bình và ổn định khu vực.

+ Hai nước cùng nhất trí hợp tác vì một khu vực Ấn Độ Dương Thái Bình Dương, tự do, rộng mở dựa trên luật lệ. Việt Nam ủng hộ các sáng kiến của Nhật Bản trong khu vực trong đó có tầm nhìn Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương tự do và rộng mở trên cơ sở kết nối với tầm nhìn ASEAN về Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương và tuân thủ luật pháp quốc tế, đóng góp tích cực vào hòa bình, ổn định, hợp tác và phát triển trong khu vực cũng như trên thế giới[7]. Điều này cũng đúng với tinh thần quan hệ “Đối tác chiến lược toàn diện vì hòa bình và thịnh vượng tại châu Á và trên thế giới” giữa Việt Nam và Nhật Bản.

+ Chuyến thăm đã tạo cú hích cho việc phát triển quan hệ giữa hai nước trong bối cảnh mới hiện nay, tạo thêm động lực mới, mở ra nhiều cơ hội hợp tác song phương giữa Nhật Bản và Việt Nam trên nhiều lĩnh vực, làm cho sự hợp tác giữa hai nước ngày càng có chiều sâu và có hiệu quả.

3. Triển vọng quan hệ Nhật -Viêt sau chuyến thăm của Thủ tướng Takaichi

Trên cơ sở quan hệ tốt đẹp giữa Nhật Bản và Việt Nam từ quá khứ đến nay, thêm vào đó là động lực mới trong chuyến thăm của Thủ tướng Nhật Bản Takaichi, tương lai quan hệ giữa Việt Nam và Nhật Bản sẽ tiếp tục phát triển theo hướng ổn định, tin cậy, chặt chẽ và có hiệu quả. Hai nước sẽ đồng hành trong việc kiến tạo một khu vực Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương trật tự,  hòa bình, ổn định và cân bằng lợi ích. Qua chuyến thăm của Thủ tướng Takaichi, niềm tin chính trị giữa hai bên Nhật Bản và Việt Nam được củng cố, hai bên có lợi ích gắn bó với nhau, tăng cường và mở rộng hợp tác trên nhiều lĩnh vực. Nhật Bản nhìn thấy ở Việt Nam  sự tin cậy, ổn định và có nguồn nhân lực trẻ… Việt Nam nhìn thấy Nhật Bản là một đối tác chiến lược quan trọng hàng đầu, có thế mạnh vượt trội về công nghệ tiên tiến, quản trị hiện đại, công nghiệp bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, năng lượng sạch…Hai bên đều nhìn thấy những điều mình cần ở phía đối tác. Đây là cơ sở để khẳng định hai bên tiếp tục thắt chặt quan hệ, tăng cường hợp tác trên nhiều lĩnh vực.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1.Đỗ Kiều (2026)Nhật Bản chọn Việt Nam là mắt xích chiến lược trong FOIP

https://vnbusiness.vn/nhat-ban-chon-viet-nam-la-mat-xich-chien-luoc-trong-foip.html#:~:text=%C4%90%C3%A2y%20c%C5%A9ng%20ch%C3%ADnh%20l%C3%A0%20%C4%91%E1%BB%8Bnh,th%E1%BB%B1c%20h%C3%B3a%20chi%E1%BA%BFn%20l%C6%B0%E1%BB%A3c%20FOIP truy cập ngày 2/5/2026

2.NHK ( 2026) 高市首相「自由で開かれたインド太平洋」進化の外交方針発表(Thủ tướng Takaichi công bố chính sách đối ngoại nhằm phát triển khu vực "Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương tự do và rộng mở).

 https://news.web.nhk/newsweb/na/na-k10015113531000 truy cập  ngày 3/5/2026

3. 高市総理による外交政策スピーチ（２０２６年５月２日、於：ベトナム国家大学ハノイ校）(Bài phát biểu về chính sách đối ngoại của Thủ tướng Takaichi ngày 2 tháng 5 năm 2026, tại Đại học Quốc gia Hà Nội, Việt Nam)

https://www.mofa.go.jp/mofaj/files/101022882.pdf

4. NHK(2026)【全文】高市首相 施政方針演説 2026年2月20日18:55  https://news.web.nhk/newsweb/na/na-k10015057391000