Với cách tiếp cận đó, cuốn sách アジアの「昇龍」ベトナム―日本再生のパートナーの素顔 (tạm dịch: Việt Nam – “Con rồng châu Á” đang vươn dậy: Đối tác đích thực đối với sự phục hưng của Nhật Bản) của nguyên Đại sứ Đặc mệnh Toàn quyền Nhật Bản tại Việt Nam Yamada Takio đã mang đến một góc nhìn vừa gần gũi, vừa có chiều sâu về Việt Nam hiện tại.

Cuốn sách được Nhà xuất bản Bungeisha (Nhật Bản) phát hành bằng tiếng Nhật vào tháng 1/2026, dựa trên những quan sát và trải nghiệm thực tế của tác giả trong thời gian giữ cương vị Đại sứ Nhật Bản tại Việt Nam giai đoạn 2020 - 2024. Không chỉ đơn thuần là một cuốn sách giới thiệu về Việt Nam, cuốn sách còn phản ánh cách nhìn của một nhà ngoại giao Nhật Bản đối với sự chuyển mình của Việt Nam cũng như triển vọng quan hệ Việt Nam - Nhật Bản trong giai đoạn mới.

Điểm nổi bật đầu tiên của cuốn sách là cách tác giả từng bước gỡ bỏ những định kiến phổ biến về Việt Nam trong nhận thức của nhiều người Nhật Bản. Ngay ở chương đầu, ông đã chỉ ra ba cách nhìn còn tồn tại khá phổ biến như: Việt Nam chỉ là một nước Đông Nam Á điển hình, một nước xã hội chủ nghĩa còn khép kín, hay là một đất nước nghèo gắn liền với chiến tranh. Thông qua phân tích lịch sử, văn hóa và thực tiễn phát triển hiện nay, tác giả cho rằng những cách nhìn này không phản ánh đầy đủ diện mạo của Việt Nam hiện đại. Đây là điểm có ý nghĩa đặc biệt không chỉ đối với độc giả Nhật Bản mà cả đối với người Việt Nam, bởi cuốn sách giúp nhìn lại hình ảnh đất nước từ một góc nhìn bên ngoài tương đối khách quan và mới mẻ.

Ở chương thứ hai, tác giả tập trung lý giải những yếu tố tạo nên “diện mạo Việt Nam”, trong đó nhấn mạnh chiều sâu lịch sử lâu đời, tinh thần độc lập, tự chủ và tính đa dạng vùng miền. Theo tác giả, dù thuộc Đông Nam Á, Việt Nam lại có nhiều đặc điểm gần gũi hơn với Đông Bắc Á về văn hóa, tư duy xã hội và ý thức quốc gia. Từ ảnh hưởng của Nho giáo, truyền thống hiếu học đến ý thức quốc gia mạnh mẽ, Việt Nam có nhiều nét tương đồng đáng chú ý với Nhật Bản. Theo tác giả, đây cũng là một trong những cơ sở quan trọng giúp quan hệ Việt Nam - Nhật Bản phát triển nhanh chóng và tạo nên sự đồng cảm sâu sắc giữa người dân hai nước.

Một điểm đáng chú ý khác trong những chương tiếp theo của cuốn sách là khái niệm “Sự đồng cảm và cộng hưởng” giữa Nhật Bản và Việt Nam. Tác giả cho rằng, mối quan hệ giữa hai nước không chỉ được xây dựng trên lợi ích kinh tế hay ngoại giao, mà còn dựa trên những điểm tương đồng về văn hóa, lịch sử và tâm lý xã hội. Theo ông, người Việt Nam và người Nhật Bản đều coi trọng gia đình, tinh thần cộng đồng, giáo dục và ý chí vươn lên trong khó khăn. Chính những yếu tố này đã tạo nên nền tảng xã hội thuận lợi cho quan hệ song phương phát triển bền vững trong dài hạn.

Không chỉ dừng lại ở góc độ văn hóa và lịch sử, cuốn sách còn dành dung lượng đáng kể để phân tích về triển vọng phát triển của Việt Nam trong giai đoạn mới. Ở chương: Phát huy bản lĩnh, mở đường cho sự ‘vươn dậy”, tác giả đã đánh giá cao công cuộc Đổi mới, sự ổn định chính trị, khả năng hội nhập quốc tế và đường lối “ngoại giao cây tre” của Việt Nam. Theo ông, Việt Nam đang đứng trước cơ hội lớn để trở thành một trong những trung tâm tăng trưởng quan trọng của châu Á nếu tiếp tục duy trì ổn định chính trị, cải cách kinh tế và phát huy lợi thế nguồn nhân lực trẻ. Đáng chú ý, tác giả dành một phần quan trọng để phân tích con đường phát triển kinh tế của Việt Nam, cho rằng Việt Nam đang bước vào giai đoạn “Đổi mới lần thứ hai”, phản ánh kỳ vọng và đánh giá tích cực của giới nghiên cứu và hoạch định chính sách Nhật Bản đối với triển vọng công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước đến năm 2030, tầm nhìn 2045 của Việt Nam.

Cuốn sách cũng tạo dấu ấn bởi không chỉ phản ánh quan điểm cá nhân của tác giả mà còn đưa vào nhiều cuộc đối thoại, phỏng vấn với các học giả, doanh nhân và nhà ngoại giao có nhiều kinh nghiệm về Việt Nam như nguyên Hiệu trưởng Trường Đại học Việt Nhật - GS. Furuta Motoo, nguyên Đại sứ Hoa Kỳ tại Việt Nam - ông Ted Osius hay lãnh đạo các doanh nghiệp Nhật Bản đang đầu tư tại Việt Nam. Điều này giúp nội dung cuốn sách trở nên đa chiều hơn, kết hợp giữa góc nhìn học thuật, ngoại giao, văn hóa và kinh tế.

Đối với độc giả Việt Nam, cuốn sách có giá trị đặc biệt bởi đây là một trong số ít những công trình do một Đại sứ Nhật Bản trực tiếp viết về Việt Nam với góc nhìn vừa gần gũi, vừa mang tính chiến lược. Qua từng chương sách, người đọc có thể cảm nhận được sự quan tâm và kỳ vọng đối với Việt Nam cũng như quan hệ Việt Nam – Nhật Bản. Đồng thời, cuốn sách cũng góp phần giúp độc giả hiểu hơn cách thức Nhật Bản định vị vai trò của Việt Nam trong cấu trúc khu vực châu Á đang chuyển biến mạnh mẽ hiện nay.

Với cách trình bày dễ hiểu, kết hợp giữa trải nghiệm thực tiễn và những phân tích về lịch sử, văn hóa, chính trị, kinh tế và đối ngoại, cuốn sách アジアの「昇龍」ベトナム không chỉ cung cấp những thông tin về Việt Nam hiện nay, mà còn mang đến góc nhìn từ phía Nhật Bản về đất nước, con người và triển vọng phát triển của Việt Nam trong bối cảnh quan hệ hai nước ngày càng được mở rộng trên nhiều lĩnh vực.

Thông tin về tác giả:

Yamada Takio (山田滝雄) là một nhà ngoại giao kỳ cựu của Nhật Bản. Ông tốt nghiệp Khoa Luật, Đại học Kyoto và lấy bằng Thạc sĩ chuyên ngành Triết học, Chính trị học và Kinh tế học tại Đại học Oxford (Vương quốc Anh). Sau khi vào Bộ Ngoại giao Nhật Bản năm 1983, ông đã đảm nhiệm nhiều vị trí quan trọng liên quan đến chính sách châu Á và ngoại giao đa phương.

Trong sự nghiệp ngoại giao của mình, ông từng giữ chức Đại sứ Nhật Bản tại ASEAN, Đại sứ, Trưởng Phái đoàn thường trực Nhật Bản bên cạnh UNESCO, đồng thời có nhiều kinh nghiệm về hợp tác khu vực và các vấn đề chiến lược châu Á. Từ năm 2020 đến năm 2024, ông giữ cương vị Đại sứ Đặc mệnh Toàn quyền Nhật Bản tại Việt Nam. Trong nhiệm kỳ này, quan hệ Việt Nam - Nhật Bản đạt nhiều bước phát triển nổi bật, đặc biệt là việc nâng cấp quan hệ song phương lên “Đối tác Chiến lược toàn diện vì hòa bình và thịnh vượng tại châu Á và trên thế giới” vào năm 2023.

Ông Yamada Takio được đánh giá là một trong những nhà ngoại giao Nhật Bản có sự gắn bó sâu sắc với Việt Nam. Trong thời gian công tác tại Hà Nội, ông tích cực thúc đẩy giao lưu chính trị, kinh tế, giáo dục, văn hóa và giao lưu nhân dân giữa hai nước. Ông cũng nhiều lần tham gia đối thoại với giới học giả, sinh viên và doanh nghiệp Việt Nam về lịch sử, tương lai quan hệ Việt Nam - Nhật Bản và vai trò của Việt Nam trong khu vực. Những đóng góp của ông đối với quan hệ song phương được phía Việt Nam ghi nhận thông qua nhiều hình thức vinh danh. Năm 2024, ông được Liên hiệp các tổ chức hữu nghị Việt Nam trao Kỷ niệm chương “Vì hòa bình, hữu nghị giữa các dân tộc” và được Bộ Ngoại giao Việt Nam trao Kỷ niệm chương “Vì sự nghiệp ngoại giao Việt Nam”.

Sau khi kết thúc nhiệm kỳ Đại sứ tại Việt Nam, ông tiếp tục tham gia các hoạt động nghiên cứu và đối ngoại. Từ năm 2024, ông được bổ nhiệm làm Đại sứ phụ trách sáng kiến AZEC (Cộng đồng phát thải ròng bằng 0 châu Á) của Chính phủ Nhật Bản. Hiện nay, ông giữ cương vị Giám đốc điều hành Trung tâm Global Outreach thuộc Viện Nghiên cứu các vấn đề quốc tế Nhật Bản (JIIA).

TS. Đỗ Thị Ánh
Trung tâm Nghiên cứu Nhật Bản
Viện Nghiên cứu Châu Á - Thái Bình Dương, Viện Hàn lâm KHXH Việt Nam