Trước đó, quan hệ Nhật Bản – Hàn Quốc từng trải qua giai đoạn căng thẳng kéo dài do các vấn đề lịch sử chưa được giải quyết triệt để, đặc biệt là vấn đề lao động thời chiến và “phụ nữ mua vui”, bên cạnh những tranh chấp thương mại và khác biệt trong chính sách an ninh khu vực. Tuy nhiên, kể từ năm 2023, hai bên đã từng bước thúc đẩy tiến trình cải thiện quan hệ thông qua việc khôi phục cơ chế “ngoại giao con thoi”, tăng cường đối thoại chiến lược và mở rộng hợp tác trong các lĩnh vực an ninh, kinh tế và chuỗi cung ứng.

Theo thông cáo của Bộ Ngoại giao Nhật Bản (MOFA)[1], tại cuộc hội đàm, hai nhà lãnh đạo đã trao đổi quan điểm về quan hệ Nhật Bản – Hàn Quốc cũng như các vấn đề khu vực và quốc tế, bao gồm tình hình Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương và Trung Đông. Hai bên tái khẳng định tầm quan trọng chiến lược của quan hệ song phương, đồng thời nhất trí tiếp tục duy trì và thúc đẩy bầu không khí tích cực trong quan hệ hai nước. Đáng chú ý, hai nhà lãnh đạo hoan nghênh việc tổ chức Đối thoại An ninh Nhật Bản – Hàn Quốc cấp Thứ trưởng lần đầu tiên trong thời gian gần đây, coi đây là bước tiến quan trọng trong quá trình tăng cường phối hợp chính sách an ninh giữa hai nước.

Trong bối cảnh tình hình quốc tế tiếp tục diễn biến phức tạp, đặc biệt là các thách thức an ninh phi truyền thống và nguy cơ gián đoạn chuỗi cung ứng năng lượng, Nhật Bản và Hàn Quốc nhấn mạnh sự cần thiết phải tăng cường hợp tác nhằm duy trì hòa bình và ổn định tại khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương. Hai bên đồng thời khẳng định tầm quan trọng của việc nâng cao năng lực răn đe và ứng phó thông qua liên minh Nhật Bản – Hoa Kỳ, liên minh Hoa Kỳ – Hàn Quốc cũng như cơ chế phối hợp chiến lược Nhật – Hàn.

Một nội dung đáng chú ý của hội nghị lần này là việc hai nước nhất trí khởi động sáng kiến hợp tác Nhật Bản – Hàn Quốc trong lĩnh vực an ninh năng lượng và khả năng chống chịu chuỗi cung ứng. Theo đó, sáng kiến bao gồm hai trụ cột chính: thứ nhất là tăng cường khả năng phục hồi nguồn cung năng lượng tại khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương thông qua các cơ chế dự trữ và hợp tác năng lượng; thứ hai là thúc đẩy hợp tác bảo đảm an ninh năng lượng giữa hai nước, bao gồm cung cấp và trao đổi dầu thô, các sản phẩm dầu mỏ và khí tự nhiên hóa lỏng (LNG). Nội dung này cho thấy quan hệ Nhật – Hàn hiện không chỉ giới hạn ở hợp tác an ninh truyền thống mà đang mở rộng sang các lĩnh vực kinh tế chiến lược và an ninh kinh tế.

Bên cạnh đó, hai nhà lãnh đạo cũng hoan nghênh việc ký kết Biên bản ghi nhớ hợp tác trong phòng chống tội phạm lừa đảo có tổ chức, đồng thời tái khẳng định tầm quan trọng của hợp tác an ninh Nhật Bản – Hàn Quốc cũng như cơ chế hợp tác ba bên Nhật Bản – Hàn Quốc – Hoa Kỳ. Trên cơ sở những tiến triển trong hợp tác thực chất thời gian qua, bao gồm tập trận chung, phòng thủ tên lửa, an ninh mạng, an ninh hàng hải và bảo đảm chuỗi cung ứng vật liệu chiến lược, hai bên nhất trí tiếp tục tăng cường chia sẻ thông tin và phối hợp chính sách trong các lĩnh vực an ninh và an ninh kinh tế. Liên quan đến vấn đề bán đảo Triều Tiên, hai nhà lãnh đạo đã trao đổi về chính sách đối với CHDCND Triều Tiên, đặc biệt là các vấn đề hạt nhân và tên lửa, đồng thời tái khẳng định cam kết phối hợp chặt chẽ giữa Nhật Bản, Hàn Quốc và Hoa Kỳ nhằm hướng tới mục tiêu phi hạt nhân hóa hoàn toàn bán đảo Triều Tiên. Thủ tướng Takaichi Sanae cũng đề nghị Tổng thống Lee Jae Myung tiếp tục thấu hiểu và hợp tác nhằm sớm giải quyết vấn đề công dân Nhật Bản bị bắt cóc, và hai nhà lãnh đạo đều nhất trí về tầm quan trọng của các nỗ lực này[2].

Cuộc gặp thượng đỉnh Nhật – Hàn lần này mang ý nghĩa vượt ra ngoài phạm vi quan hệ song phương. Trong bối cảnh khu vực Đông Bắc Á đang phải đối mặt với nhiều thách thức an ninh và kinh tế đan xen, việc Nhật Bản và Hàn Quốc cải thiện quan hệ được xem là nhân tố quan trọng góp phần củng cố ổn định khu vực. Việc nối lại và mở rộng hợp tác không chỉ giúp hai nước nâng cao khả năng ứng phó với các thách thức an ninh truyền thống và phi truyền thống, mà còn tạo điều kiện thuận lợi cho hợp tác kinh tế khu vực, đặc biệt trong các lĩnh vực công nghệ cao, an ninh mạng, năng lượng sạch và chuỗi cung ứng chiến lược.

Tuy nhiên, triển vọng quan hệ Nhật – Hàn trong thời gian tới vẫn phụ thuộc vào nhiều yếu tố. Thứ nhất là khả năng kiểm soát và xử lý các tranh cãi lịch sử vốn có ảnh hưởng sâu sắc tới dư luận và chính trị nội bộ của cả hai nước. Thứ hai là diễn biến môi trường an ninh khu vực, đặc biệt liên quan đến vấn đề Triều Tiên và cạnh tranh chiến lược giữa Hoa Kỳ và Trung Quốc. Thứ ba là sự ổn định chính trị nội bộ và tính liên tục trong chính sách đối ngoại của chính phủ hai nước. Dù vẫn tồn tại không ít thách thức, việc Nhật Bản và Hàn Quốc duy trì đối thoại cấp cao thường xuyên và mở rộng hợp tác thực chất cho thấy cả hai bên ngày càng ưu tiên lợi ích chiến lược và hợp tác thực dụng hơn là đối đầu chính trị. Đây được xem là nền tảng quan trọng để thúc đẩy hòa bình, ổn định và hợp tác tại khu vực châu Á – Thái Bình Dương trong thời gian tới.

Phương Hoa - Trung tâm Nghiên cứu Nhật Bản

Tài liệu tham khảo

1.     Bộ Ngoại giao Nhật Bản (MOFA): https://www.mofa.go.jp/

2.     Văn phòng Thủ tướng Nhật Bản (Kantei): https://japan.kantei.go.jp/

3.     Asahi Shimbun: https://www.asahi.com/

4.     NHK World Japan: https://www3.nhk.or.jp/nhkworld/