Trong khuôn khổ Hội nghị Cấp cao ASEAN lần thứ 48, các nhà lãnh đạo ASEAN đã tái khẳng định quyết tâm xây dựng một ASCC lấy người dân làm trung tâm, bao trùm, bền vững và tự cường, hướng tới hiện thực hóa Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045.

Trong bối cảnh gần một nửa dân số ASEAN hiện dưới 30 tuổi, trong khi tỷ lệ người cao tuổi tiếp tục gia tăng, các nhà lãnh đạo nhấn mạnh sự cần thiết của cách tiếp cận phát triển theo vòng đời nhằm bảo đảm phẩm giá con người cũng như quyền và phúc lợi của mọi cá nhân, bất kể độ tuổi. ASEAN cam kết tăng cường hệ thống bảo trợ xã hội, thúc đẩy kinh tế chăm sóc và nền kinh tế bạc, tạo điều kiện cho phụ nữ tham gia sâu rộng hơn vào các hoạt động kinh tế, đồng thời hỗ trợ xây dựng các gia đình và cộng đồng có khả năng chống chịu cao. Các nhà lãnh đạo cũng tái khẳng định cam kết thúc đẩy sự hòa nhập của người khuyết tật, bảo vệ các nhóm yếu thế và bảo đảm mọi người dân đều được tiếp cận công bằng với các cơ hội phát triển.

Lãnh đạo 11 quốc gia thành viên ASEAN và Tổng Thư ký ASEAN tại lễ khai mạc Hội nghị Cấp cao ASEAN lần thứ 48 ở Cebu, Philippines, ngày 8/5/2026 (Nguồn: Báo điện tử Chính phủ)

Trong lĩnh vực y tế, các nước nhất trí triển khai Chương trình nghị sự Phát triển y tế ASEAN 2026–2030, tập trung vào nâng cao sức khỏe cộng đồng, chấm dứt suy dinh dưỡng, ứng phó với kháng kháng sinh theo cách tiếp cận “Một sức khỏe” và thúc đẩy lối sống lành mạnh. Các nhà lãnh đạo nhấn mạnh sự cần thiết tăng cường an ninh y tế khu vực, củng cố năng lực phòng ngừa và ứng phó với dịch bệnh, thiên tai và các tình trạng khẩn cấp y tế công cộng, đồng thời kỳ vọng Trung tâm ASEAN về Ứng phó khẩn cấp y tế công cộng và các bệnh mới nổi (ACPHEED) sớm đi vào hoạt động. ASEAN cũng ghi nhận vai trò ngày càng quan trọng của trí tuệ nhân tạo (AI), y tế số và hệ thống thông tin y tế trong nâng cao chất lượng dịch vụ chăm sóc sức khỏe và hiệu quả vận hành hệ thống y tế.

Thanh niên tiếp tục được xác định là lực lượng trung tâm của tiến trình phát triển ASEAN. Hội nghị đã thông qua Tuyên bố ASEAN về trao quyền cho tthanh niên trong hành động vì khí hậu và tăng cường khả năng chống chịu trước thiên tai, đồng thời nhấn mạnh vai trò của thanh niên trong quá trình ra quyết định, xây dựng chính sách và triển khai các sáng kiến tăng cường khả năng chống chịu dựa vào cộng đồng. ASEAN cũng đẩy mạnh các chương trình nâng cao kỹ năng số, thúc đẩy đổi mới sáng tạo, ứng dụng AI trong giáo dục và xây dựng môi trường số an toàn, lành mạnh cho giới trẻ. Các nội dung này sẽ được cụ thể hóa thông qua Kế hoạch công tác ASEAN về Giáo dục 2026–2030 và Tuyên bố ASEAN về Khả năng chống chịu số của thanh niên.

Về giáo dục, các nhà lãnh đạo khẳng định cam kết xây dựng hệ thống giáo dục bao trùm, chất lượng và có tính chuyển đổi, từ giáo dục mầm non đến học tập suốt đời. Trọng tâm hợp tác bao gồm thu hẹp khoảng cách học tập, nâng cao năng lực giáo viên, đổi mới phương pháp giảng dạy, phát triển kỹ năng xanh và kỹ năng nghề thông qua Hội đồng Giáo dục và Đào tạo kỹ thuật và nghề nghiệp ASEAN, đồng thời sử dụng có trách nhiệm các công nghệ số và AI để nâng cao chất lượng học tập. ASEAN cũng coi việc củng cố bản sắc ASEAN trong thế hệ trẻ là một trong những mục tiêu chiến lược của hợp tác giáo dục khu vực.

Trong lĩnh vực lao động và an sinh xã hội, ASEAN ghi nhận việc thông qua Khuôn khổ và Kế hoạch hành động ASEAN về chuyển đổi công bằng và bao trùm sang việc làm xanh giai đoạn 2025–2030, đồng thời thúc đẩy các sáng kiến về tuyển dụng công bằng, bảo vệ lao động di cư, an toàn lao động và hồi hương, tái hòa nhập người lao động di cư. Hội nghị cũng nhấn mạnh yêu cầu bảo vệ người lao động trên các nền tảng số, thúc đẩy việc làm bền vững trong bối cảnh số hóa nền kinh tế và già hóa dân số, đồng thời tăng cường khả năng chống chịu của thị trường lao động và hệ thống bảo trợ xã hội.

Bình đẳng giới và trao quyền cho phụ nữ tiếp tục là ưu tiên xuyên suốt trong hợp tác ASCC. Các nhà lãnh đạo tái khẳng định cam kết lồng ghép giới trong toàn bộ tiến trình xây dựng Cộng đồng ASEAN, đồng thời hoan nghênh tiến triển trong việc thành lập Trung tâm Xuất sắc ASEAN về bình đẳng giới và trao quyền cho phụ nữ (ACE-GEWE). Hội nghị cũng mong đợi việc tổ chức Hội nghị Thượng đỉnh Nữ Lãnh đạo ASEAN năm 2026 và tiếp tục triển khai các sáng kiến về phụ nữ, hòa bình và an ninh, kinh tế chăm sóc và xóa bỏ bạo lực đối với phụ nữ và trẻ em.

Trong lĩnh vực môi trường, các nhà lãnh đạo ASEAN nhấn mạnh quyết tâm ứng phó với “ba cuộc khủng hoảng hành tinh” gồm biến đổi khí hậu, suy giảm đa dạng sinh học và ô nhiễm. Hội nghị ghi nhận tiến triển trong xây dựng Kế hoạch chiến lược ASEAN về Môi trường sau năm 2025, Tuyên bố chung ASEAN về Biến đổi khí hậu trình Hội nghị lần thứ 31 các Bên tham gia Công ước khung của Liên hợp quốc về Biến đổi khí hậu (UNFCCC COP31), Kế hoạch hành động chiến lược ASEAN về Biến đổi khí hậu (ACCSAP), Kế hoạch đa dạng sinh học ASEAN và các cơ chế kiểm soát ô nhiễm khói mù xuyên biên giới.

Hội nghị đặc biệt Quan chức cấp cao về phát triển y tế (SOMHD) tại Jakarta, ngày 8/5/2026 (Nguồn: Ban Thư ký ASEAN)

Về quản lý thiên tai và hỗ trợ nhân đạo, ASEAN tái khẳng định tinh thần “Một ASEAN, Một ứng phó” và tiếp tục củng cố vai trò của Trung tâm điều phối ASEAN về hỗ trợ nhân đạo trong quản lý thiên tai (AHA Centre). Hội nghị hoan nghênh việc triển khai Chương trình công tác của Hiệp định ASEAN về quản lý thiên tai và ứng phó khẩn cấp (AADMER) giai đoạn 2026–2030, tăng cường năng lực cảnh báo sớm, hậu cần khẩn cấp và chia sẻ dữ liệu theo thời gian thực nhằm nâng cao hiệu quả ứng phó thiên tai. ASEAN cũng tiếp tục ủng hộ việc hỗ trợ nhân đạo tại Myanmar.

Trong lĩnh vực văn hóa, thông tin và truyền thông, các nhà lãnh đạo khẳng định văn hóa và nghệ thuật là động lực quan trọng thúc đẩy hợp tác và phát triển bền vững. Hội nghị hoan nghênh việc thành lập Trung tâm Văn hóa ASEAN tại Philippines, thúc đẩy Kế hoạch công tác ASEAN về Văn hóa và Nghệ thuật giai đoạn 2026–2035, đồng thời đẩy mạnh phát triển kinh tế sáng tạo và bảo tồn di sản văn hóa. ASEAN cũng chú trọng xây dựng môi trường thông tin lành mạnh thông qua Hướng dẫn ASEAN về sử dụng an toàn và có trách nhiệm các nền tảng mạng xã hội và Kế hoạch Công tác ASEAN về Thông tin và Truyền thông 2026–2035, qua đó tăng cường nhận thức và bản sắc ASEAN trong cộng đồng.

Hội nghị cũng ghi nhận vai trò ngày càng quan trọng của dữ liệu và nghiên cứu trong hoạch định chính sách. Các sáng kiến như Chương trình nền tảng nghiên cứu và phát triển của ASCC, Báo cáo triển vọng phát triển ASCC 2.0 và Hệ thống cơ sở dữ liệu Giám sát và Đánh giá ASCC (ADME 2.0) được kỳ vọng sẽ cung cấp các cơ sở khoa học và bằng chứng thực tiễn để hỗ trợ triển khai hiệu quả các mục tiêu chiến lược của ASCC trong giai đoạn tới.

Nhìn chung, các kết quả của Hội nghị Cấp cao ASEAN lần thứ 48 cho thấy ASCC đang tiếp tục được củng cố theo hướng lấy người dân làm trung tâm, đề cao công bằng xã hội, bảo vệ môi trường và tăng cường khả năng chống chịu. Đây là nền tảng quan trọng để ASEAN xây dựng một cộng đồng đoàn kết, bao trùm và phát triển bền vững trong giai đoạn tới.

Trương Phan Thanh Thủy

Trung tâm nghiên cứu ASEAN và các vấn đề quốc tế

Tài liệu tham khảo

1. “Chair’s Statement of the 48th ASEAN Summit”, The ASEAN Secretariat, May 9, 2026, https://asean.org/chairs-statement-of-the-48th-asean-summit/.

2. “Secretary-General of ASEAN Attends the Opening Ceremony of the 48th ASEAN Summit and Related Meetings, in Cebu, Philippines”, The ASEAN Secretariat, May 8, 2026, https://asean.org/secretary-general-of-asean-attends-the-opening-ceremony-of-the-48th-asean-summit-and-related-meetings-in-cebu-philippines/.

3. ASEAN 2026 Philippines, https://asean2026.gov.ph/.

4. “Special ASEAN Senior Officials Meeting Convene to Strengthens Regional Cooperation on Health Development”, The ASEAN Secretariat, May 8, 2026, https://asean.org/special-asean-senior-officials-meeting-convene-to-strengthens-regional-cooperation-on-health-development/.