Tuyên bố ASEAN về việc thả tù nhân tại Myanmar

Ngày 24/4/2026, Chủ tịch Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) đã ra tuyên bố chính thức hoan nghênh quyết định của Myanmar về việc thả hơn 4.000 tù nhân nhân dịp Tết cổ truyền của nước này, đồng thời nhấn mạnh đây là một bước đi tích cực hướng tới thúc đẩy đối thoại và hòa giải quốc gia trong bối cảnh cuộc khủng hoảng chính trị tại Myanmar vẫn chưa có dấu hiệu được giải quyết một cách căn bản (ASEAN, 2026).

Theo nội dung tuyên bố, việc phóng thích số lượng lớn tù nhân vào ngày 17/4/2026, đặc biệt là việc trả tự do cho cựu Tổng thống U Win Myint, là một tín hiệu tích cực hướng tới thúc đẩy đối thoại quốc gia mang tính bao trùm và củng cố lòng tin giữa các lực lượng chính trị trong nước. Đồng thời, ASEAN cũng khuyến khích Myanmar tiếp tục thực hiện các biện pháp xây dựng lòng tin, trong đó có việc xem xét thả các tù nhân còn lại, bao gồm bà Aung San Suu Kyi, trong tinh thần hòa giải thực chất và vì mục tiêu ổn định lâu dài của đất nước (ASEAN, 2026). Nội dung này phản ánh quan điểm nhất quán của ASEAN rằng tiến trình hòa giải quốc gia cần được thúc đẩy thông qua các bước đi cụ thể và mang tính bao trùm đối với tất cả các bên liên quan.

Trong bối cảnh Myanmar đang đối mặt với một cuộc khủng hoảng chính trị và nhân đạo kéo dài kể từ năm 2021, việc thả hơn 4.000 tù nhân được xem là một bước đi mang tính biểu tượng nhằm giảm bớt căng thẳng và tạo tiền đề cho các nỗ lực hòa giải trong tương lai (ASEAN, 2026; Reuter, 2026) . Tuyên bố của ASEAN cũng ghi nhận việc Myanmar đã ân xá cho các công dân của các nước thành viên ASEAN và bày tỏ kỳ vọng họ sẽ sớm được hồi hương an toàn, đặc biệt là những người là nạn nhân của hoạt động buôn người và các tội phạm xuyên quốc gia (ASEAN, 2026). Điều này cho thấy ASEAN không chỉ quan tâm đến khía cạnh chính trị của cuộc khủng hoảng, mà còn chú trọng đến các vấn đề nhân đạo và an ninh phi truyền thống đang gia tăng trong khu vực.

Tuy nhiên, xét trên bình diện thực chất, việc thả tù nhân mới chỉ là một bước đi ban đầu trong tiến trình giải quyết khủng hoảng. Các nguyên nhân sâu xa của bất ổn chính trị tại Myanmar, bao gồm sự phân hóa quyền lực, xung đột vũ trang và khủng hoảng lòng tin giữa các lực lượng chính trị, vẫn chưa được xử lý một cách toàn diện (UN, 2024). Do đó, động thái này cần được nhìn nhận như một tín hiệu tích cực mang tính mở đường, hơn là một giải pháp có khả năng giải quyết triệt để cuộc khủng hoảng hiện nay.

ASEAN với chiến lược “can dự thận trọng”

Từ góc độ chính sách khu vực, tuyên bố của Chủ tịch ASEAN phản ánh chiến lược “can dự thận trọng” trong xử lý khủng hoảng tại Myanmar. Cách tiếp cận này được đặc trưng bởi sự kết hợp giữa duy trì đối thoại với chính quyền Myanmar và sử dụng các biện pháp ngoại giao mềm nhằm khuyến khích tiến trình hòa giải mà không làm gia tăng căng thẳng hoặc làm suy yếu sự đoàn kết nội khối của ASEAN (Vu Lam, 2025; Johan Saravanamuttu, 2025).

Một đặc điểm nổi bật của chiến lược này là việc ASEAN lựa chọn ngôn ngữ ngoại giao mang tính khuyến khích thay vì áp đặt. Tuyên bố sử dụng các thuật ngữ như “hoan nghênh”, “khuyến khích” và “tái khẳng định cam kết”, thay vì đưa ra các yêu cầu mang tính ràng buộc pháp lý hoặc các biện pháp trừng phạt (ASEAN, 2026). Điều này cho thấy ASEAN tiếp tục ưu tiên phương thức đối thoại và xây dựng lòng tin như là công cụ chính trong giải quyết khủng hoảng, phù hợp với truyền thống ngoại giao dựa trên đồng thuận và không can thiệp vào công việc nội bộ của các quốc gia thành viên.

Bên cạnh đó, việc nhấn mạnh vai trò của Đặc phái viên của Chủ tịch ASEAN trong việc thúc đẩy đối thoại giữa các bên liên quan cho thấy ASEAN vẫn kiên định với mục tiêu duy trì vai trò trung tâm trong xử lý các vấn đề an ninh và chính trị trong khu vực. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn ngày càng gia tăng, khi vai trò điều phối của ASEAN được xem là một yếu tố then chốt trong việc duy trì ổn định khu vực.

Ở một khía cạnh khác, cách tiếp cận của ASEAN cũng phản ánh nỗ lực cân bằng giữa hai nguyên tắc cơ bản trong quan hệ quốc tế của tổ chức này, đó là tôn trọng chủ quyền quốc gia và bảo đảm ổn định khu vực. Việc thúc đẩy đối thoại hòa giải tại Myanmar không chỉ nhằm giải quyết một cuộc khủng hoảng nội bộ, mà còn nhằm hạn chế các tác động lan tỏa tiêu cực đối với các quốc gia láng giềng và toàn bộ khu vực Đông Nam Á.

Vai trò của ASEAN trong bối cảnh mới

Trong bối cảnh môi trường an ninh khu vực và quốc tế đang biến động mạnh, đặc biệt là sự gia tăng cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn, cuộc khủng hoảng tại Myanmar ngày càng được nhìn nhận không chỉ là một vấn đề nội bộ của một quốc gia, mà còn là một thách thức đối với năng lực quản trị khu vực của ASEAN. Sự kéo dài của cuộc khủng hoảng này có thể làm gia tăng các nguy cơ về di cư bất hợp pháp, buôn người, tội phạm xuyên quốc gia và bất ổn biên giới, từ đó tác động trực tiếp đến an ninh và phát triển của các quốc gia trong khu vực.

Trong bối cảnh đó, việc ASEAN tiếp tục thúc đẩy tiến trình hòa giải tại Myanmar có ý nghĩa quan trọng không chỉ đối với ổn định chính trị của quốc gia này, mà còn đối với việc bảo vệ vai trò trung tâm của ASEAN trong cấu trúc khu vực đang thay đổi nhanh chóng. Hiệu quả của cách tiếp cận hiện nay sẽ phụ thuộc vào khả năng ASEAN chuyển từ vai trò điều phối ngoại giao sang thúc đẩy các bước đi thực chất hơn trong giai đoạn tiếp theo, bao gồm việc tăng cường giám sát thực thi Đồng thuận 5 điểm, mở rộng hợp tác nhân đạo và hỗ trợ tái thiết, cũng như thúc đẩy đối thoại chính trị giữa các bên liên quan trong nội bộ Myanmar.

Nhìn chung, Tuyên bố của Chủ tịch ASEAN về việc thả tù nhân tại Myanmar cho thấy một tín hiệu tích cực trong tiến trình giảm căng thẳng chính trị và tạo dựng môi trường thuận lợi cho đối thoại hòa giải quốc gia. Tuy nhiên, trong bối cảnh các nguyên nhân gốc rễ của xung đột vẫn chưa được giải quyết một cách toàn diện, tiến trình hòa giải tại Myanmar nhiều khả năng sẽ là một quá trình dài hạn, đòi hỏi sự kiên trì, linh hoạt và phối hợp chặt chẽ giữa các bên trong nước và cộng đồng khu vực.

Ở góc độ rộng hơn, cách ASEAN xử lý cuộc khủng hoảng tại Myanmar sẽ tiếp tục là một phép thử quan trọng đối với năng lực điều phối khu vực, cũng như đối với vai trò trung tâm của tổ chức này trong việc duy trì hòa bình và ổn định ở Đông Nam Á trong giai đoạn chuyển biến sâu sắc của môi trường địa chính trị hiện nay.

TS. Nguyễn Hà Phương

Trung tâm nghiên cứu ASEAN và các vấn đề quốc tế

Tài liệu tham khảo

1.                  ASEAN (2026), ASEAN Chair’s Statement on the Release of Prisoners in Myanmar, https://asean.org/asean-chairs-statement-on-the-release-of-prisoners-in-myanmar/?fbclid=IwdGRzaARZItBjbGNrBFkiumV4dG4DYWVtAjExAHNydGMGYXBwX2lkDDM1MDY4NTUzMTcyOAABHrvy6DNwvc4X3OQK1vT7iY8D1Pnbzi8owT8jxeX7F0xgKI1gokqZH8kb-rHM_aem_BKJN_Up8masq3H8JzQoxGQ , truy cập ngày 1/5/2026

2.                  Johan Saravanamuttu (2025), An International Journal of Asia-Europe Relations, The Myanmar crisis: Interrogating the limits of ASEAN’s Constructive engagement and New pathways to peace, Vol. 10, Issue 1, February 2025
DOI: https://doi.org/10.22452/AEIINSIGHTS.vol10no1.4  

3.                  Reuters (2026), Myanmar to free more than 4,000 prisoners in amnesty, https://www.reuters.com/world/asia-pacific/myanmar-free-more-than-4000-prisoners-amnesty-2026-04-17/ truy cập ngày 5/5/2026

4.                  UN (2025), Myanmar humanitarian needs and response plan, https://myanmar.un.org/sites/default/files/2024-12/Myanmar%202025%20HNRP%20-%20English%20version.pdf , truy cập ngày 7/5/2026

5.                  Vu Lam (2025), Myanmar and ASEAN’s parallel diplomacy trap, Lowy Institute, https://www.lowyinstitute.org/the-interpreter/myanmar-asean-s-parallel-diplomacy-trap truy cập ngày 7/5/2026