Năm 2025, tổng giá trị sản xuất ngành phim ngắn trực tuyến tại Trung Quốc ước đạt gần 90 tỷ nhân dân tệ, tăng gần gấp đôi so với năm 2024; số lượng phim ngắn AI cũng tăng nhanh, trong đó một số thể loại đạt tỷ suất lợi nhuận ròng vượt 50%… Theo thông tin từ Hội nghị Thúc đẩy Công nghiệp Phim ngắn Chất lượng cao Thượng Hải 2025, phim ngắn AI phát triển đặc biệt nhanh, khả năng sinh lời cũng thu hút sự chú ý lớn của thị trường. Chỉ tính riêng tháng 1 năm 2026, mỗi ngày có hơn 470 bộ phim ngắn do AI tạo ra được phát hành tại Trung Quốc.(1) Giới chuyên môn dự đoán rằng trong hai đến ba năm tới, phim ngắn AI có thể tiếp tục tạo ra một thị trường trị giá hàng chục tỷ nhân dân tệ, đồng thời các quy chuẩn và cơ chế quản lý ngành cũng sẽ được tăng cường song song.

Phim ngắn AI phát triển mạnh mẽ

Từ đầu năm 2026 đến nay, số đoàn phim ngắn quay thực cảnh đã giảm hơn 70% so với cùng kỳ năm ngoái. Trải nghiệm thực tế trong ngành cũng phản ánh sự ảm đạm này. Ông La Thời Hải, nhà sáng lập Công ty Khoa học Kỹ thuật Văn hóa Hoan Sở, cho biết một phim trường rộng hàng chục nghìn mét vuông vào cùng kỳ năm 2025 còn có hai ba chục đoàn phim cùng quay, nhưng nay chỉ còn bốn năm đoàn. Theo dữ liệu từ nền tảng thống kê phim ngắn DataEye, trong tháng 4/2026, phía Douyin có thêm 3.248 phim ngắn người thật mới, không chỉ giảm so với tháng trước mà còn xuống mức thấp nhất từ đầu năm. Ngược lại, phim ngắn AI đang chiếm ngày càng nhiều thời lượng xem của người dùng với cả số lượng lẫn chất lượng đều tăng. Trong tháng 4, Douyin có khoảng 44.200 phim AI/truyện tranh mới; tuy số lượng giảm nhẹ theo tháng nhưng số phim đạt trên 10.000 lượt xem lên tới 29.000 bộ, tăng gấp đôi so với tháng trước.(2)

DataEye cho biết, từ đầu năm tới nay, phim ngắn người thật ứng dụng AI liên tục dẫn đầu xu hướng. Tỷ lệ lọt vào “Top 100” đã tăng từ 7% lên 38%, đạt 2,548 tỷ lượt xem. Các nền tảng lớn như Douyin thậm chí còn tung ra chính sách hỗ trợ chuyên biệt; phim ngắn người thật AI đang được xem là bước ngoặt mới trong năm nay. Khi phim ngắn AI người thật Hoắc Khứ Bệnh tiếp tục gây sốt trên mạng và đạt thành tích “lấy nhỏ thắng lớn”, nó đã trực tiếp chạm tới dây thần kinh vốn đã rất nhạy cảm của ngành điện ảnh - truyền hình. Xét theo mặt bằng chi phí sản xuất hiện tại, chi phí cho mỗi tập thông thường dao động từ 100 nghìn đến vài trăm nghìn nhân dân tệ; còn những bộ có bối cảnh phức tạp hơn hoặc có diễn viên nổi tiếng tham gia thì chi phí mỗi tập thậm chí lên tới hàng triệu nhân dân tệ. Thế nhưng Hoắc Khứ Bệnh chỉ tiêu tốn khoảng 3.000 nhân dân tệ chi phí tính toán trên nền tảng AI (dù chi phí tính toán không đồng nghĩa với tổng chi phí thực tế), mà vẫn tạo ra hiệu ứng hình ảnh trước đây phải tốn hàng triệu nhân dân tệ mới đạt được - trong phim xuất hiện những chiến trường gươm giáo ngựa sắt cùng các cảnh đánh võ mượt mà, trôi chảy. Đối với ngành phim ngắn vốn đã theo đuổi hiệu quả nhanh và lợi nhuận ngắn hạn, điều này chẳng khác nào “vị khách đến từ ngoài hành tinh”.(3)

Tuy vậy, sự “phát triển hoang dã” của phim AI, cũng đã đem lại rất nhiều vấn đề. Từ đầu năm nay các cơ quan chức năng liên tục triển khai biện pháp tăng cường và thống nhất quản lý kiểm duyệt. Từ tháng 1/2026, Tổng cục Phát thanh Truyền hình Trung Quốc triển khai chiến dịch xử lý video “AI cải biên”. Tính đến ngày 31/3, các nền tảng nghe nhìn trực tuyến lớn đã gỡ gần 29.000 video vi phạm. Từ ngày 1/4, các phim ngắn dạng hoạt hình như AIGC (nội dung do trí tạo nhân tuệ tạo ra) hay truyện tranh lần đầu tiên được đưa vào hệ thống kiểm duyệt phân loại nhiều tầng, toàn bộ phim hoạt hình ngắn chưa hoàn tất thủ tục sẽ bị buộc gỡ khỏi toàn mạng. Nhiều người trong ngành cho biết tính đến giữa tháng 5, số phim AI bị gỡ xuống đã lên tới khoảng 30.000 bộ.(4)

Năm 2026, Tổng cục Phát thanh Truyền hình Trung Quốc sẽ kiên trì kết hợp giữa phương thức “từ trên xuống” và “từ dưới lên”, đồng thời sử dụng song song cơ chế chủ động ra đề tài và tuyển chọn qua đề xuất, đầu tư nguồn kinh phí chuyên biệt và ban hành các chính sách hỗ trợ đi kèm. Trọng tâm sẽ hướng vào các mốc thời gian quan trọng, đời sống hiện thực và văn hóa truyền thống ưu tú của Trung Hoa, nhằm hỗ trợ sản xuất thêm nhiều tác phẩm phim ngắn AI chất lượng cao, dung hòa giữa tư tưởng và nghệ thuật, giữa tính “bắt trend mạng” và giá trị thẩm mỹ. Bên cạnh đó, cơ quan này cũng sẽ tăng cường quảng bá các tác phẩm xuất sắc nhằm xây dựng một môi trường phát triển lành mạnh.(5)

Từ chú trọng kỹ thuật chuyển sang chất lượng

Bộ phim ngắn Chém Tiên Đài (được phát hành ngày 26/1/2026, dài 78 tập) đã trở thành một hiện tượng bùng nổ. Điểm độc đáo nhất là bộ phim này sản xuất bằng công nghệ AI, giúp giảm chi phí sản xuất xuống khoảng 70% - 80% so với phim người đóng truyền thống. Tác phẩm này được một đội ngũ 12 người thực hiện trong 30 ngày, không chỉ làm mới nhận thức của ngành về phim ngắn người thật do AI tạo ra, mà còn khiến thị trường nhìn thấy những khả năng hoàn toàn mới của quá trình công nghiệp hóa điện ảnh AI.(6)

Trong những bình luận về Chém Tiên Đài gần như không còn thấy sự hào hứng “soi lỗi kỹ thuật” video AI, những lời chê bai về việc khẩu hình AI không khớp lời thoại, động tác thiếu mượt mà trọng tâm đã quay trở lại với chính cốt truyện và nhân vật. Sự thay đổi này phản ánh xu hướng quan trọng của thị trường phim ngắn: Cạnh tranh trong tương lai không nằm ở việc đối lập giữa “người thật” và AI, mà ở khả năng tạo ra những tác phẩm có chiều sâu, có cảm xúc và có chất lượng nghệ thuật.(7)

Giới chuyên môn cho rằng, để thúc đẩy phim ngắn AI tiến tới giai đoạn “tinh phẩm hóa”, không thể thiếu sự dẫn dắt hiệu quả từ chính sách cũng như nỗ lực chung của toàn ngành. Từ năm 2025 đến nay, Tổng cục Phát thanh Truyền hình và các cơ quan quản lý liên quan liên tục hoàn thiện cơ chế quản lý, ban hành các kế hoạch hành động. Trong đó, phim ngắn dạng hoạt hình được đưa vào hệ thống kiểm duyệt phân loại theo tầng bậc; tiêu chuẩn phân loại cũng được điều chỉnh nhằm hạn chế xu hướng “người lớn hóa” trong nội dung dành cho trẻ em, qua đó thúc đẩy chuyển từ “tăng trưởng về lượng” sang “nâng cao về chất”.

Các nhà sáng tạo cũng chủ động thích ứng với xu hướng này, điều chỉnh định hướng nội dung. Nhiều công ty sản xuất không còn bó hẹp trong các mô-típ quen thuộc như “tổng tài bá đạo”, mà bắt đầu khai thác các đề tài giàu chiều sâu hơn như chấn hưng nông thôn, bảo tồn di sản phi vật thể, hay hành trình trưởng thành của nhân vật. Nhờ đó, đã xuất hiện một loạt tác phẩm có nội dung vững chắc và chất lượng sản xuất tốt.

Song song với đó, các “trường quay dọc” tại nhiều địa phương cũng chủ động đón nhận chuyển đổi công nghệ, tích cực xây dựng các cơ sở hạ tầng như trường quay ảo, nhằm thực hiện chuyển đổi liền mạch giữa cảnh quay thực và bối cảnh ảo.

Ông Trương Vĩnh Cường, Tổng thư ký Hiệp hội Giáo dục Điện ảnh - Truyền hình các trường Đại học tỉnh Hà Nam, nhận định: “Sự kết hợp giữa AI hỗ trợ và diễn xuất người thật làm nền tảng có thể đưa ngành phim ngắn bước sang một giai đoạn mới, hiệu quả hơn, đa dạng hơn và giàu sức sáng tạo hơn”.(8) Đặc biệt từ năm nay, sau khi càn quét lĩnh vực phim ngắn trực tuyến, AI tiếp tục tiến sâu vào khâu sản xuất điện ảnh - “vùng nước sâu” của hoạt động sáng tạo phim ảnh. Bộ phim điện ảnh chiếu rạp siêu hiện thực do AI của Tập đoàn Điện ảnh Bác Nạp sản xuất Tam Tinh Đồi: Vị lai vãng sự gần đây đã được trình chiếu tại hạng mục triển lãm công nghệ “China Film+” của Liên hoan phim Cannes.

Tống Đông Hoàn, người khởi xướng cộng đồng sáng tạo nội dung AI StoryStorm, chuyên theo dõi lĩnh vực điện ảnh AI cho rằng cùng với sự trưởng thành không ngừng của các mô hình video lớn, sự gia nhập của những nhân tài có năng lực kể chuyện tổng hợp và nhu cầu thị trường gia tăng, điện ảnh AI trong năm nay sẽ đón bước đột phá then chốt; khán giả có thể được xem nhiều tác phẩm dài hơi và chất lượng cao hơn. Tuy nhiên, “nội dung dài hơn” rõ ràng đối mặt với thách thức lớn hơn. Đạo diễn kiêm nhà sáng lập công ty Khoa học kỹ thuật - Văn hóa Mộng Kiến Thành (Bắc Kinh), ông Chu Nam từ đầu năm nay đã dẫn dắt một nhóm hơn 20 người chuyên sáng tác phim AI thực hiện ba tác phẩm dài khoảng 120 phút. Ông thẳng thắn cho biết, so với nội dung màn hình dọc, nội dung màn hình ngang đòi hỏi biểu đạt nghệ thuật phong phú hơn, chứ không chỉ là độ phân giải và tính nhất quán, bởi khán giả có yêu cầu cao hơn về cảm giác nhập vai và trải nghiệm cảm xúc. Vì vậy, “trước khi đội ngũ sản xuất học được cách dùng ngôn ngữ nghe nhìn mới để kể một câu chuyện nguyên bản hay, phần lớn nội dung tạo ra vẫn chưa đáp ứng được nhu cầu thưởng thức và tiêu chuẩn kỹ thuật của khán giả”.(9)

AI trong lĩnh vực nội dung ngắn là “đòn đánh vượt cấp”, nhưng nội dung dài mới là “vùng nước sâu”. Diệp Ninh, Phó Chủ tịch cấp cao của iQIYI cho rằng “trong thời đại AIGC thì tính người càng quan trọng hơn”. Với tư cách một người làm điện ảnh hơn hai mươi năm, ông đã trải qua hai cuộc cải cách lớn của điện ảnh Trung Quốc: Lần thứ nhất là cải cách thị trường hóa hệ thống rạp chiếu, đưa Trung Quốc trở thành thị trường đầu cuối lớn nhất thế giới hiện nay; lần thứ hai là cuộc chuyển đổi từ phim nhựa sang kỹ thuật số, tạo nên hệ thống phân phối nội dung phủ khắp hiện nay của Trung Quốc. Và cuộc biến cách mang tính cuối cùng chắc chắn sẽ là thời đại AIGC, thời đại tái định hình sản xuất nội dung, giải phóng năng lực tư duy, tinh lực và trí lực của con người. Ông nhấn mạnh rằng AIGC đã giải phóng năng lực biểu đạt của người sáng tạo, nhưng khả năng kể chuyện, sự thấu hiểu cảm xúc và quan tâm tới bản chất con người là những điều công nghệ không thể thay thế. Ông kêu gọi sáng tác AIGC cần quay trở lại với tính kể chuyện và tính tự sự, tránh phô diễn kỹ thuật, đồng thời kiên trì với năng lực cốt lõi là kể một câu chuyện hay.(10)

Tại Liên hoan phim quốc tế Bắc Kinh lần thứ 16 tổ chức vào tháng 4/2026, hạng mục phim AIGC lần đầu tiên thiết lập ba nhóm giải thưởng: “Phim dài”, “phim ngắn” và “series AI”, thu hút tổng cộng 2.840 tác phẩm từ 14 quốc gia và vùng lãnh thổ tham dự, tăng 89% so với cùng kỳ.

Giáo sư Đường Tuấn Thục (Đại học Báo chí Trung Quốc), cho biết tại các liên hoan phim chính thống, những tác phẩm AI được đánh giá nghiêm túc là “phim dài” thường chỉ dài khoảng 45 phút, vẫn chưa đạt chuẩn phim điện ảnh chiếu rạp 90 -120 phút. Dây chuyền sản xuất AI đã bắt đầu hình thành, nhưng để ổn định sản xuất “phim điện ảnh AI cấp độ rạp chiếu”, vẫn cần thêm một đến hai thế hệ mô hình nữa cùng một hệ thống tiêu chuẩn quy trình công nghiệp hoàn chỉnh. “Nút thắt lớn nhất vẫn là tính nhất quán không gian - thời gian, đây là vấn đề sâu tầng liên quan đến khả năng hiểu không gian ba chiều khổng lồ và phức tạp”. Phương Hán, Chủ tịch kiêm CEO của Côn Luân Vạn Duy, cũng cho rằng khó khăn lớn nhất của video dài do AI tạo ra chính là tính nhất quán, bao gồm sự nhất quán của nhân vật giữa nhiều góc máy, tính liên tục hợp lý của động tác và logic vật lý, cũng như cảm giác kể chuyện tổng thể của ngôn ngữ điện ảnh. “Từ góc độ này mà nói, AI vẫn còn ở giai đoạn đầu, nhưng tốc độ tiến bộ rất nhanh. Từ đầu năm 2025 chỉ mới có thể làm cho một bức ảnh chuyển động, đến nay đã có thể thực hiện kể chuyện đa góc máy và đồng bộ âm thanh - hình ảnh, điều này khiến tôi rất lạc quan về tương lai”.(11)

Tác động thị trường nhân lực

Sự tiến bộ công nghệ cũng đang tác động đến cơ cấu lao động trong sản xuất phim ngắn. Chủ đề chính của thị trường điện ảnh Trung Quốc hiên nay đang nổi cộm vấn đề cắt giảm nhân sự và chuyển đổi vị trí. Một trong những vị trí bị cắt đầu tiên chính là sản xuất (producer) của phim ngắn, tất cả các vị trí liên quan đến quay thực tế đều được đánh giá lại.

Lý Hân Thần, nhà sáng lập công cụ làm phim AI Dramabyte, cho rằng nếu xét riêng về chi phí sản xuất, chỉ cần sử dụng tốt mô hình dữ liệu lớn và viết câu lệnh (prompt) hiệu quả thì video AI không chỉ tạo nhanh hơn mà còn giảm đáng kể thời gian và chi phí. Do đó, tác động mạnh đến nhóm các diễn viên quần chúng, dựng cảnh, mỹ thuật sân khấu và hiệu ứng đặc biệt. Trước đây, thông thường, đoàn phim phải điều phối lịch diễn viên, thuê địa điểm, điều động quần chúng, vận chuyển thiết bị,... nhưng giờ đây, một “đoàn phim AI” chỉ cần vài người là có thể chạy trọn quy trình, từ kịch bản đến thành phẩm, các khâu cần con người điều phối đã giảm mạnh.(12)

Việc thu hẹp vị trí việc làm này không phải là điều chỉnh tạm thời mà ngay cả nhóm đạo diễn cũng đang bị sàng lọc, lựa chọn dành cho họ là: Hoặc phải làm được phim AI, hoặc phải chuyển nghề. Người sáng tạo phải dựa vào “prompt” để “đạo diễn” ra diễn xuất có hồn khi không có diễn viên thật. Rào cản này sẽ loại bỏ một bộ phận lớn đạo diễn phim ngắn truyền thống.

Xét toàn thị trường lao động, AI vừa thay thế các vị trí lặp lại, cơ bản, vừa tạo ra nhu cầu việc làm mới. Theo Báo cáo nhu cầu nhân tài AI cho sinh viên tốt nghiệp 2026 của 51job cho thấy 35,6% doanh nghiệp tăng nhu cầu tuyển dụng vị trí hỗ trợ kỹ thuật. Báo cáo của nền tảng Maimai cho thấy AI trở thành “đấu trường” cạnh tranh nhân tài lớn nhất trong tuyển dụng mùa xuân 2026: Số lượng vị trí AI tăng khoảng 12 lần so với cùng kỳ, tỷ trọng trong các vị trí kinh tế mới tăng từ 2,29% lên 26,23%.(13)

Năm 2025, Quốc vụ viện Trung Quốc ban hành Ý kiến về triển khai sâu rộng hành động AI+, phát tín hiệu rõ ràng về việc “tạo ra phương thức làm việc thông minh hơn”, nhấn mạnh AI vừa tạo việc làm mới vừa nâng cấp việc làm truyền thống, đồng thời thúc đẩy mô hình tổ chức và quản lý hợp tác người - máy.(14) Hiện tại, AI phát triển nhanh và thâm nhập sâu vào đời sống. Các công cụ như Seedance 2.0 giúp tạo video chất lượng cao chỉ bằng một cú nhấp; OpenClaw cho phép mô hình AI tự vận hành máy tính và thực hiện nhiệm vụ phức tạp.

Những đột phá này đặt ra yêu cầu hoàn toàn mới đối với mô hình phát triển phim ngắn AI trong thời đại mới. Phim AI đang đứng trước cơ hội chuyển mình mạnh mẽ nhờ công nghệ và xu hướng số hóa sản xuất. Tuy nhiên, sự phát triển bền vững không chỉ phụ thuộc vào kỹ thuật hay tốc độ sản xuất mà còn đòi hỏi chất lượng nội dung, khả năng kể chuyện và chiều sâu cảm xúc. Đây sẽ là yếu tố quyết định sức cạnh tranh của phim AI trong tương lai./.

Đào Lưu bt