Ngày 9/4/2026, Trung Quốc chính thức phê duyệt FTZ Nội Mông – FTZ thứ 23. Việc thành lập khu thương mại tự do này được xem là bước đi quan trọng trong chiến lược mở cửa trình độ cao của Trung Quốc, đồng thời phản ánh xu hướng mở rộng không gian cải cách tới các hành lang chiến lược phía Bắc.

Nội Mông – “mắt xích còn thiếu” trong chiến lược mở cửa phía Bắc

So với nhiều FTZ trước đây tập trung vào tài chính, dịch vụ hoặc liên kết vùng duyên hải, FTZ Nội Mông mang ý nghĩa địa chiến lược rõ nét hơn. Nội Mông có hơn 4.200 km đường biên giới với Nga và Mông Cổ, có 20 cửa khẩu, trong đó có Manzhouli và Erenhot là hai cửa khẩu đất liền nhộn nhịp nhất Trung Quốc. Đây cũng là tuyến trung chuyển quan trọng đối với thương mại năng lượng, khoáng sản và logistics xuyên Á – Âu.

Trong thời gian dài, lợi thế địa lý của Nội Mông chưa được chuyển hóa tương xứng thành động lực phát triển kinh tế. Hoạt động thương mại xuyên biên giới tại khu vực này thiếu các cơ chế tạo thuận lợi đặc thù như ưu đãi đầu tư, cải cách hải quan hay thử nghiệm thể chế cấp FTZ. Việc thành lập FTZ Nội Mông được kỳ vọng sẽ khắc phục “điểm nghẽn” này, giúp khu vực biên giới phía Bắc tham gia sâu hơn vào mạng lưới mở cửa của Trung Quốc.

Một điểm đáng chú ý là FTZ Nội Mông không chỉ phục vụ thương mại biên giới truyền thống mà còn gắn với các ưu tiên chiến lược mới của Trung Quốc. Nội Mông sở hữu mỏ đất hiếm Bayan Obo – một trong những mỏ đất hiếm lớn nhất thế giới, đồng thời đang nổi lên như trung tâm dữ liệu và điện toán AI quan trọng của Trung Quốc nhờ lợi thế năng lượng và khí hậu. Chính quyền địa phương đã tăng mạnh đầu tư cho khoa học -công nghệ, ưu tiên các lĩnh vực AI, điện toán xanh, hydro xanh và vật liệu mới. FTZ Nội Mông được xem là nền tảng để Trung Quốc kết hợp lợi thế tài nguyên, công nghệ và vị trí địa lý trong một không gian chính sách tích hợp.

Cấu trúc và định hướng phát triển của FTZ Nội Mông

FTZ Nội Mông có diện tích 119,74 km², gồm ba phân khu với chức năng khác nhau.

Phân khu Hohhot rộng 76,28 km² tập trung phát triển các ngành công nghệ và công nghiệp chiến lược như năng lượng mới, vật liệu mới, công nghệ thông tin thế hệ mới, y sinh học, cùng các ngành đặc sắc của địa phương như chế biến nông – chăn nuôi xanh và công nghiệp sữa. Khu vực này được định hướng trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo và đầu mối mở cửa quan trọng của miền Bắc Trung Quốc.

Phân khu Manzhouli rộng 25,11 km² tập trung vào chế biến tài nguyên nhập khẩu, tài chính xuyên biên giới, du lịch và dịch vụ cửa khẩu. Với lợi thế kết nối trực tiếp với Nga, khu vực này được kỳ vọng trở thành cửa ngõ giao thương giữa Đông Bắc Á và châu Âu, đồng thời thúc đẩy hợp tác Trung Quốc – Nga – Mông Cổ.

Trong khi đó, phân khu Erenhot rộng 18,35 km² hướng tới phát triển logistics quốc tế, thương mại quốc tế, du lịch và dịch vụ y tế xuyên biên giới, đóng vai trò đầu mối của Hành lang kinh tế Trung Quốc – Mông Cổ – Nga.

Phương án tổng thể của FTZ Nội Mông đề ra 19 biện pháp cải cách trên 7 lĩnh vực trọng tâm, bao gồm thúc đẩy kết nối thị trường trong nước và quốc tế, nâng cao hiệu quả đầu tư hai chiều, phát triển các ngành công nghiệp hiện đại, tăng cường đổi mới khoa học – công nghệ và xây dựng nền tảng mở cửa phía Bắc. Đây cũng là FTZ đầu tiên của Trung Quốc tại khu vực biên giới phía Bắc đồng thời hướng tới cả Nga và Mông Cổ.

Kỳ vọng thúc đẩy phát triển kinh tế và mở rộng không gian cải cách

Một trong những kỳ vọng lớn nhất đối với FTZ Nội Mông là thúc đẩy phát triển kinh tế khu vực phía Bắc Trung Quốc thông qua cải cách thể chế và nâng cấp hạ tầng logistics. Hải quan Trung Quốc đang triển khai nhiều biện pháp đổi mới như số hóa quản lý cửa khẩu, cải tiến quy trình thông quan và cho phép doanh nghiệp linh hoạt lựa chọn địa điểm kiểm tra hàng hóa nhằm giảm thời gian và chi phí logistics.

Tại cửa khẩu Erenhot, thời gian thông quan giữa Trung Quốc và Mông Cổ hiện chỉ còn khoảng 5–15 phút nhờ áp dụng hệ thống quản lý thông minh. Trong khi đó, thương mại điện tử xuyên biên giới và dịch vụ chuyển phát quốc tế cũng được thúc đẩy mạnh nhằm mở rộng khả năng kết nối của doanh nghiệp Nội Mông với thị trường quốc tế.

Bên cạnh logistics và thương mại, FTZ Nội Mông còn được kỳ vọng trở thành động lực mới cho các ngành công nghiệp xanh và kinh tế số. Các doanh nghiệp tại Hohhot đang mở rộng sản xuất thiết bị năng lượng sạch phục vụ xuất khẩu, đồng thời tăng cường hợp tác quốc tế trong lĩnh vực dữ liệu và điện toán thông minh. Với lợi thế về năng lượng tái tạo và quỹ đất lớn, Nội Mông đang được định hướng trở thành trung tâm “năng lực tính toán xanh” của Trung Quốc.

Ở tầm rộng hơn, việc thành lập FTZ Nội Mông cho thấy chiến lược FTZ của Trung Quốc đang bước sang giai đoạn mới. Nếu các FTZ thế hệ đầu tập trung vào mở cửa ven biển và thu hút đầu tư nước ngoài, thì các FTZ mới ngày càng gắn với mục tiêu an ninh chuỗi cung ứng, phát triển công nghệ cao và mở rộng không gian địa chiến lược. FTZ Nội Mông vì vậy không chỉ hoàn thiện “bản đồ FTZ” quốc gia theo nghĩa địa lý, mà còn phản ánh xu hướng đưa cải cách và mở cửa tới các hành lang chiến lược chưa được khai thác đầy đủ trước đây.

Trong bối cảnh Trung Quốc tiếp tục nhấn mạnh yêu cầu “mở cửa trình độ cao” trong Quy hoạch 5 năm lần thứ 15, FTZ Nội Mông được kỳ vọng sẽ trở thành đầu cầu chiến lược kết nối Trung Quốc với Nga, Mông Cổ và khu vực Á – Âu, đồng thời tạo động lực mới cho phát triển kinh tế và đổi mới thể chế ở khu vực phía Bắc Trung Quốc.

Tài liệu tham khảo:

http://www.news.cn/fortune/20260412/32df771127694122b919ae49171802d7/c.html

https://insights.made-in-china.com/vi/China-s-Free-Trade-Zone-Expands-to-23-with-Inner-Mongolia-Addition_QtKAsjGOOEDm.html

Hà Phương st.