Bối cảnh chiến lược quốc tế và sự điều chỉnh của Trung Quốc

Năm 2026, cục diện quốc tế tiếp tục diễn biến phức tạp khi cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn ngày càng gia tăng, đặc biệt giữa Mỹ và Trung Quốc. Bên cạnh đó, xung đột Nga – phương Tây chưa có dấu hiệu hạ nhiệt, kinh tế toàn cầu phục hồi chậm và xu hướng phân cực địa chính trị ngày càng rõ nét. Trong bối cảnh đó, Trung Quốc đang từng bước điều chỉnh chính sách đối ngoại theo hướng linh hoạt và thực dụng hơn nhằm bảo đảm môi trường quốc tế thuận lợi cho phát triển trong nước, đồng thời mở rộng vai trò trong trật tự quốc tế đang chuyển dịch sang xu hướng đa cực.

Hai sự kiện đối ngoại nổi bật gần đây gồm thượng đỉnh Mỹ – Trung giữa Chủ tịch Tập Cận Bình và Tổng thống Donald Trump, cùng hội nghị thượng đỉnh Nga – Trung giữa ông Tập Cận Bình và Tổng thống Vladimir Putin, phản ánh khá rõ định hướng chiến lược của Bắc Kinh trong giai đoạn hiện nay. Trung Quốc đang triển khai chiến lược ngoại giao theo hướng ”: vừa tìm cách kiểm soát cạnh tranh với Mỹ để tránh đối đầu trực diện, vừa tiếp tục củng cố quan hệ đối tác chiến lược với Nga nhằm tạo thế cân bằng trước sức ép từ phương Tây.

Thượng đỉnh Mỹ – Trung và nỗ lực ổn định quan hệ song phương

Sau nhiều năm căng thẳng leo thang trên các lĩnh vực thương mại, công nghệ, quân sự và địa chính trị, thượng đỉnh Mỹ – Trung năm 2026 cho thấy cả hai bên đều muốn duy trì đối thoại nhằm tránh để cạnh tranh chiến lược vượt ngoài tầm kiểm soát. Việc hai nước thống nhất thúc đẩy “quan hệ ổn định chiến lược mang tính xây dựng” được xem là thông điệp quan trọng nhất của hội nghị lần này.

Đối với Trung Quốc, việc cải thiện quan hệ với Mỹ có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong bối cảnh kinh tế trong nước đang đối mặt nhiều khó khăn. Tăng trưởng kinh tế Trung Quốc thời gian qua có dấu hiệu chậm lại; thị trường bất động sản tiếp tục suy giảm; đầu tư nước ngoài giảm mạnh; trong khi các biện pháp kiểm soát xuất khẩu công nghệ của Mỹ và phương Tây ngày càng siết chặt. Bắc Kinh vì vậy cần một môi trường quốc tế tương đối ổn định để tập trung xử lý các vấn đề nội tại và duy trì đà phát triển dài hạn.

Thông qua cuộc gặp thượng đỉnh, Trung Quốc muốn phát đi tín hiệu rằng Bắc Kinh sẵn sàng duy trì đối thoại và quản lý bất đồng với Washington. Điều này cũng phản ánh sự thay đổi nhất định trong phong cách ngoại giao của Trung Quốc khi nước này đang chuyển từ cách tiếp cận mang tính đối đầu sang xu hướng mềm dẻo và linh hoạt hơn.

Cạnh tranh chiến lược vẫn là xu thế chủ đạo

Mặc dù quan hệ song phương có dấu hiệu hạ nhiệt, nhưng cạnh tranh chiến lược Mỹ – Trung vẫn là xu hướng chính trong quan hệ giữa hai cường quốc. Trung Quốc không thay đổi nhận thức rằng Mỹ là đối thủ cạnh tranh dài hạn trong quá trình định hình trật tự quốc tế mới. Bắc Kinh tiếp tục thúc đẩy chiến lược tự chủ công nghệ nhằm giảm phụ thuộc vào phương Tây, đặc biệt trong các lĩnh vực như trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, năng lượng xanh và công nghệ quân sự. Đồng thời, Trung Quốc cũng đẩy mạnh hiện đại hóa quân đội và mở rộng ảnh hưởng tại khu vực châu Á – Thái Bình Dương. Điều này cho thấy chiến lược hiện nay của Trung Quốc là “cạnh tranh có kiểm soát”: duy trì đối thoại để tránh khủng hoảng nhưng vẫn tiếp tục cạnh tranh toàn diện với Mỹ về công nghệ, thương mại, an ninh và ảnh hưởng địa chính trị.

Quan hệ Nga – Trung và xu hướng liên kết chiến lược

Song song với việc ổn định quan hệ với Mỹ, Trung Quốc tiếp tục củng cố quan hệ đối tác chiến lược với Nga. Tại hội nghị thượng đỉnh Nga – Trung, hai nhà lãnh đạo Tập Cận Bình và Vladimir Putin tái khẳng định quan hệ song phương đang ở “mức cao nhất trong lịch sử”. Hai bên cùng nhấn mạnh việc thúc đẩy trật tự quốc tế đa cực, phản đối chủ nghĩa đơn phương và các biện pháp cấm vận kinh tế từ phương Tây. Trung Quốc và Nga cũng tiếp tục mở rộng hợp tác về năng lượng, thương mại, công nghệ và quốc phòng. Đối với Bắc Kinh, Nga có vai trò đặc biệt quan trọng trong nhiều lĩnh vực. Nga là nguồn cung năng lượng chiến lược giúp Trung Quốc bảo đảm an ninh năng lượng dài hạn; đồng thời là đối tác giúp Bắc Kinh tạo thế cân bằng trước sức ép từ Mỹ và NATO. Ngoài ra, quan hệ với Moskva cũng giúp Trung Quốc mở rộng ảnh hưởng tại khu vực Á – Âu và thúc đẩy các cơ chế hợp tác ngoài quỹ đạo phương Tây như BRICS hay Tổ chức Hợp tác Thượng Hải (SCO).

Quan hệ “đối tác chiến lược” nhưng chưa phải liên minh quân sự

Dù quan hệ Nga – Trung ngày càng chặt chẽ, Bắc Kinh vẫn tránh hình thành liên minh quân sự chính thức với Moskva. Trung Quốc hiểu rằng việc gắn kết quá sâu với Nga có thể khiến quan hệ với Mỹ và châu Âu xấu đi nghiêm trọng hơn, từ đó làm gia tăng nguy cơ bị phương Tây áp đặt các biện pháp trừng phạt sâu rộng. Bên cạnh đó, giữa Nga và Trung Quốc vẫn tồn tại sự dè chừng chiến lược nhất định, đặc biệt liên quan tới ảnh hưởng tại Trung Á và cán cân quyền lực lâu dài ở Á – Âu. Vì vậy, quan hệ song phương hiện chủ yếu mang tính “liên kết chiến lược linh hoạt”, dựa trên lợi ích chung hơn là một liên minh truyền thống.

Đối ngoại Trung Quốc chủ động, tự tin

Nhìn tổng thể, chính sách đối ngoại của Trung Quốc hiện nay phản ánh sự điều chỉnh mang tính thực dụng và linh hoạt hơn so với giai đoạn trước. Bắc Kinh đang theo đuổi chiến lược “ổn định chủ động”, tức vừa tránh đối đầu trực diện với Mỹ để bảo đảm môi trường phát triển, vừa tiếp tục củng cố quan hệ với Nga và các nước đang phát triển nhằm thúc đẩy trật tự đa cực. Trong thời gian tới, cạnh tranh Mỹ – Trung vẫn là trục chính của chính trị quốc tế. Dù quan hệ song phương có thể xuất hiện các giai đoạn hạ nhiệt tạm thời, nhưng những mâu thuẫn chiến lược về công nghệ, an ninh và ảnh hưởng toàn cầu khó có thể được giải quyết triệt để.

Đối với khu vực châu Á – Thái Bình Dương, việc Trung Quốc đồng thời cải thiện quan hệ với Mỹ và duy trì gắn kết với Nga có thể giúp giảm nguy cơ đối đầu trực tiếp trong ngắn hạn. Tuy nhiên, cạnh tranh nước lớn sẽ tiếp tục tạo ra nhiều biến động đối với môi trường an ninh và kinh tế khu vực. Trong bối cảnh đó, nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam, sẽ tiếp tục chính sách đối ngoại độc lập, tự chủ, tận dụng cơ hội hợp tác đồng thời hạn chế rủi ro từ cạnh tranh chiến lược giữa các cường quốc.

Việt Dũng bt