Bối cảnh

Cuộc gặp thượng đỉnh Mỹ – Trung giữa Tổng thống Mỹ Donald Trump và Tổng Bí thư, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tại thủ đô Washington (Mỹ) từ ngày 22 đến 25 tháng 9 năm 2026 diễn ra trong bối cảnh cạnh tranh địa chính trị và các xung đột kéo dài tại châu Âu, Trung Đông tiếp tục gây tác động tiêu cực đối với môi trường an ninh và kinh tế toàn cầu. Cạnh tranh Mỹ – Trung trong các lĩnh vực công nghệ chiến lược, đặc biệt là bán dẫn và AI, cùng các biện pháp kiểm soát xuất khẩu đang thúc đẩy quá trình tái cấu trúc chuỗi cung ứng, đồng thời hai bên vẫn có nhu cầu duy trì đối thoại và cơ chế kiểm soát khủng hoảng. Tại châu Á – Thái Bình Dương, cạnh tranh nước lớn tiếp tục tác động đến môi trường an ninh khu vực, trong khi đó ASEAN vẫn tìm cách duy trì vai trò trung tâm của mình.

Đối với Mỹ, sức ép từ bầu cử giữa nhiệm kỳ và các vấn đề kinh tế trong nước thúc đẩy Washington vừa bảo vệ lợi ích công nghệ, an ninh kinh tế, vừa kiểm soát căng thẳng với Trung Quốc. Đối với Trung Quốc, yêu cầu ổn định kinh tế và chuẩn bị cho Đại hội XXI khiến Bắc Kinh có nhu cầu duy trì môi trường đối ngoại ổn định và kiểm soát cạnh tranh với Mỹ.

Trong bối cảnh đó, cuộc gặp giữa hai nhà lãnh đạo thể hiện nỗ lực trên kênh đối thoại cấp cao nhằm hạn chế nguy cơ cạnh tranh leo thang và duy trì hợp tác trên một số lĩnh vực mà hai bên tìm được nhiều lợi ích chung trong ngắn và trung hạn. Cuộc gặp góp phần duy trì sự ổn định tương đối của quan hệ song phương trong ngắn hạn, nhưng không làm thay đổi cục diện và tính chất cạnh tranh chiến lược giữa Mỹ và Trung Quốc.

Một số kết quả đạt được của cuộc gặp

Gặp gỡ thượng đỉnh Mỹ - Trung mặc dù diễn ra với lễ đón ngoại giao cấp cao nhất,  tuy nhiên, kết quả cuộc gặp chủ yếu tập trung vào các vấn đề trước mắt trên các phương diện sau:

Thứ nhất, hai bên thống nhất tiếp tục thúc đẩy "quan hệ ổn định chiến lược mang tính xây dựng" được Trung Quốc đề xuất vào cuộc gặp giữa hai nhà lãnh đạo Mỹ và Trung Quốc tại Bắc Kinh đầu năm nay. Mỹ và Trung Quốc nhất trí xây dựng quan hệ ổn định chiến lược mang tính xây dựng trên cơ sở tôn trọng, công bằng và có đi có lại; đồng thời duy trì trao đổi về các vấn đề an ninh và địa chính trị. Hai bên cũng nhất trí duy trì các cuộc tiếp xúc cấp cao và sử dụng các cơ chế đối thoại để kiểm soát bất đồng, hạn chế nguy cơ cạnh tranh chuyển thành đối đầu. Điều này cho thấy nhu cầu của hai nước trong việc đưa mối quan hệ cạnh tranh này vào quỹ đạo ổn định tương đối trong bối cảnh bất ổn toàn cầu và bản thân hai nước cũng đang đối mặt với nhiều thách thức trong nước. Tuy nhiên, tính khả thi và bền vững của khuôn khổ quan hệ mới này cần tiếp tục quan sát qua các sự kiện đa phương mà hai nhà lãnh đạo sẽ tham gia vào cuối năm nay và các năm tới.

Thứ hai, về kinh tế – thương mại, hai bên nhất trí gia hạn đình chiến thương mại thêm hai tháng và thúc đẩy giảm thuế đối với khoảng 30 tỷ USD hàng hóa không nhạy cảm của mỗi bên. Trung Quốc cũng cam kết nhập khẩu ít nhất 10 triệu tấn than của Mỹ trong mỗi năm 2027 và 2028, đồng thời hai nước vận hành các cơ chế đối thoại về thương mại và đầu tư. Những thỏa thuận này góp phần giảm áp lực thương mại trước mắt, nhưng chưa giải quyết được các bất đồng về thuế quan, đất hiếm, chính sách công nghiệp, tiếp cận thị trường và chuỗi cung ứng[1]. Nếu đình chiến không được gia hạn sau tháng 1/2027, nguy cơ tái áp thuế và gia tăng các biện pháp hạn chế thương mại có thể làm gián đoạn chuỗi cung ứng, giảm niềm tin của doanh nghiệp và tạo thêm sức ép đối với tăng trưởng kinh tế hai nước cũng như thương mại toàn cầu.

Thứ ba, về công nghệ và trí tuệ nhân tạo, hai bên nhất trí thiết lập kênh đối thoại về các công nghệ AI tiên tiến và cơ chế liên lạc nhằm xử lý các sự cố liên quan. Đây là bước đi nhằm tăng cường trao đổi và giảm nguy cơ tính toán sai trong lĩnh vực công nghệ chiến lược. Tuy nhiên, cuộc gặp chưa giải quyết những bất đồng cốt lõi về kiểm soát xuất khẩu chip, công nghệ tiên tiến và cạnh tranh công nghệ.[2].

Cuối cùng, việc hai nhà lãnh đạo duy trì quan hệ cá nhân và thống nhất tiếp tục gặp nhau tại Hội nghị APEC ở Thâm Quyến vào tháng 11 và G20 tại Miami vào tháng 12/2026 tạo thêm kênh để xử lý bất đồng và tránh đứt gãy đối thoại. Cuộc gặp thượng đỉnh cho thấy ngoại giao cấp cao và tiếp xúc trực tiếp giữa lãnh đạo Mỹ và Trung Quốc vẫn có thể đóng vai trò quan trọng trong quản lý cạnh tranh. Mặc dù vậy, việc duy trì tiếp xúc cấp cao không đồng nghĩa với việc hai bên không còn tiếp tục cạnh tranh trên các lĩnh vực quan trọng. Cạnh tranh chiến lược toàn diện và dài hạn vẫn là những yếu tố cấu trúc chi phối quan hệ song phương.

 Một số vấn đề đặt ra

Đầu tiên, cuộc gặp góp phần duy trì trạng thái cạnh tranh có kiểm soát trong quan hệ kinh tế Mỹ – Trung. Việc hai bên tiếp tục duy trì thỏa thuận đình chiến thương mại đến tháng 1 năm 2027 giúp hạn chế nguy cơ căng thẳng kinh tế leo thang trong ngắn hạn, đồng thời tạo thêm dư địa cho các nền kinh tế khu vực thích ứng với những biến động của thương mại và chuỗi cung ứng[3].

Thứ hai, gia tăng cạnh tranh chiến lược giữa Mỹ và Trung Quốc sau cuộc gặp sẽ tiếp tục tạo sức ép đối với môi trường an ninh khu vực. Mặc dù hai bên nhất trí tăng cường liên lạc quân sự và thúc đẩy cơ chế ngăn ngừa khủng hoảng, các bất đồng về vấn đề Đài Loan, công nghệ tiên tiến và lợi ích địa chính trị vẫn chưa có chuyển biến căn bản. Vì vậy, việc duy trì đối thoại có thể giúp hạn chế nguy cơ tính toán sai và kiểm soát những sự cố ngoài dự kiến, nhưng chưa đủ để làm giảm mức độ cạnh tranh giữa hai nước tại khu vực. Các đồng minh và đối tác của Mỹ tại khu vực, như Nhật Bản, Hàn Quốc và Australia, tiếp tục phải cân đối giữa yêu cầu bảo đảm an ninh với lợi ích kinh tế gắn với Trung Quốc. Trong khi đó, các nước ASEAN đứng trước yêu cầu duy trì quan hệ hợp tác với cả hai cường quốc, đồng thời bảo vệ tính độc lập, tự chủ và tránh bị cuốn vào cuộc cạnh tranh nước lớn.

Thứ ba, các cơ chế hợp tác khu vực có thêm cơ hội phát huy vai trò, tuy vẫn chịu tác động từ cạnh tranh nước lớn. Việc Mỹ và Trung Quốc cam kết ủng hộ nhau tổ chức các hội nghị APEC và G20 tạo điều kiện duy trì đối thoại đa phương, thúc đẩy hợp tác kinh tế và trao đổi về những vấn đề cùng quan tâm. Tuy nhiên, hiệu quả của các cơ chế này phụ thuộc vào khả năng chuyển hóa cam kết chính trị thành kết quả thực chất, nhất là khi lợi ích của hai bên còn khác biệt. Đối với ASEAN, đây vừa là cơ hội thúc đẩy hợp tác khu vực, vừa đặt ra yêu cầu nâng cao vai trò trung tâm, tăng cường đoàn kết nội khối và duy trì không gian chiến lược độc lập trước sức ép từ các cường quốc.

 Dự báo

Gặp gỡ thượng đỉnh Mỹ – Trung tháng 9/2026 góp phần duy trì đối thoại cấp cao và tạo thêm dư địa để hai bên kiểm soát bất đồng, nhưng chưa tạo ra bước đột phá trong quan hệ song phương. Những kết quả đạt được chủ yếu tập trung vào thương mại, đầu tư và thiết lập các kênh đối thoại, trong khi các vấn đề cốt lõi liên quan đến công nghệ, an ninh và lợi ích địa chính trị vẫn chưa được giải quyết. Điều này cho thấy cả Mỹ và Trung Quốc đều có nhu cầu hạn chế chi phí đối đầu, nhưng chưa sẵn sàng điều chỉnh những bước đi chiến lược căn bản của mình.

Trong thời gian tới, quan hệ Mỹ – Trung nhiều khả năng tiếp tục theo hướng hợp tác có chọn lọc, cạnh tranh có kiểm soát. Hai bên có thể duy trì các thỏa thuận kinh tế nhằm giảm sức ép trước mắt, song nguy cơ căng thẳng tái diễn vẫn hiện hữu, đặc biệt trong các lĩnh vực bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, đất hiếm và các vấn đề khác. Đối với khu vực châu Á – Thái Bình Dương, việc duy trì đối thoại giữa hai cường quốc tạo điều kiện hạn chế những biến động đột ngột, nhưng không đồng nghĩa với việc sức ép chiến lược đối với các quốc gia trong khu vực sẽ giảm xuống. Trong bối cảnh đó, Việt Nam cần tiếp tục kiên trì đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, đa phương hóa, đa dạng hóa; đồng thời chủ động tận dụng cơ hội hợp tác kinh tế, đa dạng hóa thị trường và nâng cao khả năng thích ứng trước những biến động từ cạnh tranh Mỹ – Trung.

Việt Dũng th

Tài liệu tham khảo:

1.      ISEAS – Yusof Ishak Institute (2026), The State of Southeast Asia 2026 Survey Report, Singapore.

2.      Reuter (2026), Trump, Xi end summit with tea, tour of US archives - and little sign of progress, https://www.reuters.com/world/china/trump-wrap-up-xi-summit-with-tour-us-archives-2026-09-25/?

3.      中国外交部(2026), 中美达成八点成果共识, https://www.fmprc.gov.cn/zyxw/202609/t20260926_12031616.shtml

4.      East Asia Institute (2026), Implications of the Trump-Xi Washington Summit and the Extension of the US-China Trade Truce on South Korean Supply Chains, 26/9/2026

5.      Chatham House (2026), China’s Dual Circulation and Technological Decoupling: Trends and Roadblocks, Research Paper.

6.      White House (2026), Fact Sheet: President Donald J. Trump Advances a Fair and Reciprocal Relationship with China While Hosting Historic State Visit https://www.whitehouse.gov/fact-sheets/2026/09/fact-sheet-president-donald-j-trump-advances-a-fair-and-reciprocal-relationship-with-china-while-hosting-historic-state-visit/