1. Về chính trị - ngoại giao

Chuyến thăm cấp Nhà nước của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm theo lời mời của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tập Cận Bình (14-17/4/2026) là sự kiện chính trị - ngoại giao quan trọng nhất trong 7 tháng đầu năm 2026. Đây là chuyến thăm song phương thứ ba trong chưa đầy hai năm của hai lãnh đạo cao nhất hai Đảng, hai nước. Hai bên đã ra Tuyên bố chung và ký kết 32 văn kiện hợp tác trên các lĩnh vực.

 Hai bên duy trì trao đổi, tiếp xúc các cấp. Các đồng chí lãnh đạo chủ chốt của Việt Nam và lãnh đạo đồng cấp Trung Quốc trao đổi thư/điện mừng nhân dịp kỷ niệm 76 năm thiết lập quan hệ ngoại giao (18/01/2026); Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị gặp Bộ trưởng Ngoại giao Việt Nam Lê Hoài Trung (15/3/2026); Thủ tướng Lê Minh Hưng và Đại sứ Trung Quốc Hà Vỹ có buổi gặp gỡ và trao đổi (12/5/2026); Thủ tướng Lê Minh Hưng điện đàm với Thủ tướng Trung Quốc Lý Cường (15/6/2026)...

Ngoại giao kênh Đảng tiếp tục được đẩy mạnh. Ngay sau khi Đại hội XIV của Đảng Cộng sản Việt Nam kết thúc, Tổng Bí thư Đảng Cộng sản Trung Quốc Tập Cận Bình đã gửi điện mừng tới Tổng Bí thư Đảng Cộng sản Việt Nam Tô Lâm. Ngày 26/1/2026, Tổng Bí thư Tô Lâm đã điện đàm với Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Trung Quốc Tập Cận Bình. Hai bên cũng đã trao đổi đặc phái viên ngay sau Đại hội XIV của Đảng Cộng sản Việt Nam, đồng thời tiến hành phiên họp đầu tiên của cơ chế Gặp gỡ giữa Bí thư Đảng ủy Bộ Ngoại giao và Trưởng Ban Liên lạc Đối ngoại Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc.

Hợp tác giữa các cơ quan Đảng hai nước tiếp tục được triển khai. Tháng 7, đồng chí Lê Minh Trí, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng Ban Nội chính Trung ương, Phó Trưởng Ban Thường trực Ban Chỉ đạo Trung ương về phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực sang thăm và làm việc tại Trung Quốc. Hai bên thống nhất tăng cường trao đổi đoàn, chia sẻ kinh nghiệm xây dựng Đảng và quản trị quốc gia, đào tạo cán bộ, hợp tác tư pháp, phòng chống tham nhũng và đấu tranh với tội phạm xuyên biên giới.

Các cơ chế hợp tác và đối thoại song phương tiếp tục được duy trì thông qua phiên họp lần thứ 17 của Ủy ban chỉ đạo hợp tác song phương Việt Nam - Trung Quốc và Hội nghị lần thứ nhất Đối thoại chiến lược cấp Bộ trưởng Ngoại giao, Quốc phòng, Công an Việt Nam - Trung Quốc tại Hà Nội (ngày 15-17/3/2026).

2. Về an ninh - quốc phòng

Hoạt động nổi bật nhất trong quan hệ an ninh - quốc phòng song phương là Giao lưu hữu nghị Quốc phòng biên giới Việt Nam - Trung Quốc lần thứ 10, được tổ chức tại tỉnh Quảng Ninh (Việt Nam) và Khu tự trị dân tộc Choang, tỉnh Quảng Tây (Trung Quốc) từ ngày 18 đến 19/3/2026. Điểm nhấn của kỳ Giao lưu lần này là hoạt động tuần tra liên hợp và huấn luyện liên hợp trên vùng biển Vịnh Bắc Bộ giữa hải quân hai nước.[1]

Bên cạnh đó, một số hoạt động định kỳ khác tiếp tục được duy trì như: Hội đàm định kỳ biên giới đoạn số 5, đoạn số 6 biên giới đất liền Việt Nam - Trung Quốc (22–26/6/2026); tuần tra liên hợp lần thứ nhất năm 2026 (22–26/6/2026) giữa Cảnh sát biển Việt Nam và Cảnh sát biển Trung Quốc và là lần tuần tra liên hợp thứ 30 giữa hai lực lượng kể từ năm 2006.

3. Về thương mại - đầu tư

Trong lĩnh vực thương mại, trong 6 tháng đầu năm 2026, tổng giá trị xuất nhập khẩu giữa Việt Nam và Trung Quốc đạt 153,09 tỷ USD. Trong đó, Việt Nam xuất khẩu sang Trung Quốc hàng hóa trị giá 37,91 tỷ USD, tăng 30,2% so với cùng kỳ năm trước, tương ứng tăng 8,79 tỷ USD. Các mặt hàng xuất khẩu đạt trị giá trên 1 tỷ USD bao gồm: xuất khẩu máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện đạt 11,8 tỷ USD, tăng 43,9% (tương ứng tăng 3,6 tỷ USD); điện thoại các loại và linh kiện đạt 6,94 tỷ USD, tăng 27,7% (tương ứng tăng 1,5 tỷ USD); máy móc, thiết bị, dụng cụ và phụ tùng đạt 3,17 tỷ USD, tăng 37,6%; đỗ và sản phẩm gỗ đạt 1,28 tỷ USD, tăng 46,5%; gạo đạt 915 nghìn tấn, tăng 104,8%; thủy sản đạt 1,39 tỷ USD, tăng 38,7%.[2]

Tổng trị giá nhập khẩu từ thị trường Trung Quốc đạt 115,18 tỷ USD, tăng 36% so với cùng kỳ năm trước, tương ứng tăng 30,47 tỷ USD, chiếm tới 40,7% tổng trị giá nhập khẩu của cả nước. Trong đó, các mặt hàng như máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện đạt 39,77 tỷ USD, tăng 68,8% (tương ứng tăng 16,22 tỷ USD); máy móc, thiết bị, dụng cụ, phụ tùng đạt 21,96 tỷ USD, tăng 24,1%, tương ứng tăng 4,27 tỷ USD và chiếm đến 64% trị giá nhập khẩu nhóm hàng này của cả nước; sắt thép các loại và sản phẩm đạt 6,12 tỷ USD, tăng 13% (tương ứng tăng 703 triệu USD) và chiếm 59% tổng trị giá nhập khẩu nhóm hàng này của cả nước; kim loại thường khác và sản phẩm đạt 4,57 tỷ USD, tăng 27,4% (tương ứng tăng 982 triệu USD); hóa chất và sản phẩm từ hóa chất đạt 4,35 tỷ USD, tăng 30,8%, tương ứng tăng 1,02 tỷ USD so với cùng kỳ năm trước và chiếm 45% trị giá nhập khẩu nhóm hàng này của cả nước; nguyên phụ liệu phục vụ cho ngành dệt may, da giày nhập khẩu đạt 8,81 tỷ USD, chiếm tỷ trọng tới 61%, với, tăng 7,5% so với cùng kỳ năm trước; ô tô nguyên chiếc đạt 34.748 chiếc, tăng 52%.[3]

Về đầu tư, lũy kế đến hết tháng 7 năm 2026, trong số 153 quốc gia và vùng lãnh thổ hiện có dự án đầu tư còn hiệu lực tại Việt Nam, Trung Quốc đứng thứ 6 với 7.123 dự án, tổng vốn khoảng 36,95 tỷ USD. Về dự án mới, trong 7 tháng đầu năm 2026, Trung Quốc đứng đầu với 849 dự án, vốn đăng ký mới 1.737,18 tỷ USD, trong đó có 125 lượt dự án điều chỉnh vốn, vốn đăng ký điều chỉnh 319,89 triệu USD; số giao dịch góp vốn mua cổ phần đạt 494 lượt với giá trị góp vốn mua cổ phần đạt 1,689 tỷ USD.[4]

4. Về các lĩnh vực hợp tác khác

Về du lịch, tháng 4/2026, lãnh đạo cấp cao hai nước đã chính thức khởi động “Năm Hợp tác Du lịch Việt Nam – Trung Quốc 2026-2027”. Trên cơ sở đó, hai bên đã triển khai các hoạt động như: Chương trình “Hợp tác du lịch xuyên biên giới Việt – Trung ứng dụng AI 2026” tại Nam Ninh, các chương trình giới thiệu văn hóa, du lịch từ các địa phương Trung Quốc tại Hà Nội. Hai bên phối hợp tổ chức các hoạt động giới thiệu văn hóa, du lịch Trung Quốc như: chương trình “Tân Cương là một vùng đất tuyệt vời” diễn ra ngày 27/4/2026 do Trung tâm Văn hóa Trung Quốc phối hợp với Sở Văn hóa và Du lịch Khu tự trị Duy Ngô Nhĩ Tân Cương tổ chức; chương trình “Trà hài hòa Thế giới – Nhã tập 2026” và giới thiệu văn hóa, du lịch Quảng Tây với chủ đề “Gặp gỡ Quảng Tây (Bách Sắc)” do Sở Văn hóa và Du lịch Khu tự trị dân tộc Choang Quảng Tây (Trung Quốc) phối hợp Trung tâm Văn hóa Trung Quốc tại Hà Nội tổ chức ngày 14/5/2026. Hai bên cũng nhất trí phát triển các tuyến du lịch chuyên đề mới, đặc biệt là du lịch đường sắt sau khi các tuyến kết nối hai nước hoàn thành và du lịch biên giới kết nối Quảng Tây, Vân Nam với các tỉnh phía Bắc Việt Nam.

Các hãng hàng không của Việt Nam đã ký kết nhiều thỏa thuận hợp tác với các đối tác Trung Quốc như: Vietnam Airline ký thỏa thuận hợp tác toàn diện trị giá khoảng 20 triệu USD với Beijing Shuozoujiuzou Technology về vận chuyển hành khách; Vietjet Air cũng công bố khai thác thêm năm đường bay mới kết nối Việt Nam với Trung Quốc, bao gồm Hà Nội - Hàng Châu, Hà Nội - Ân Thi, Hà Nội - Hoàng Sơn, Thành phố Hồ Chí Minh - Quế Lâm và Thành phố Hồ Chí Minh - Hoàng Sơn. Đặc biệt, từ tháng 4/2026, du khách Việt Nam có thể bay thẳng đến Quế Lâm mà không cần xin thị thực, áp dụng cho tour trọn gói nhập cảnh bằng đường hàng không.[5]

Trong 7 tháng đầu năm 2026, Trung Quốc đại lục là thị trường gửi khách lớn nhất đến Việt Nam với khoảng 3,1 triệu lượt, chiếm 22,2% tổng lượng khách quốc tế.[6] Ở chiều ngược lại, lượng khách Việt Nam đến Trung Quốc cũng có xu hướng tăng, đặc biệt tại Quảng Tây. Tính đến ngày 15/7, Khu danh thắng Thanh Tú Sơn tại Nam Ninh đã đón khoảng 38.500 lượt khách Việt Nam, tăng 47,83% so với cùng kỳ; một số điểm đến khác tại Quảng Tây cũng ghi nhận mức tăng đáng kể.^[7]

Về hợp tác giáo dục, trong khuôn khổ chuyến thăm Trung Quốc của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm (tháng 4/2026), hai bên ký 52 thỏa thuận hợp tác giáo dục giữa các trường đại học của hai nước. Theo đó, các trường đại học hai bên đã triển khai nhiều hoạt động như: Trường Đại học Kinh tế TP.HCM (UEH) triển khai hợp tác với Đại học Quảng Tây, Đại học Thiên Tân, Học viện Mỹ thuật và Thiết kế Thanh Hoa và Đại học Ngoại ngữ Bắc Kinh. Các nội dung hợp tác tập trung vào trao đổi giảng viên, chương trình trao đổi sinh viên ngắn và dài hạn, nghiên cứu liên ngành và đồng phát triển các chương trình đào tạo. Ngày 15/5/2026, Bộ trưởng Giáo dục và Đào tạo Hoàng Minh Sơn tiếp đoàn đại diện Đại học Bắc Kinh đến thăm và làm việc, thảo luận về việc triển khai các thỏa thuận đã ký trong chuyến thăm cấp Nhà nước.

Chương trình học bổng Chính phủ Trung Quốc dành cho sinh viên Việt Nam tiếp tục được duy trì với 150 suất toàn phần và 100 suất bán phần theo diện hiệp định mỗi năm. Năm học 2025–2026 có 34 sinh viên, trong đó có 4 học bổng tiến sĩ, 7 học bổng thạc sĩ và 23 học bổng bậc đại học.[8]

Về giao lưu văn hóa, hai bên tổ chức nhiều hoạt động giao lưu thanh niên như Buổi thuyết trình Thanh niên Việt – Trung với chủ đề “Kế thừa nguồn gene đỏ” với 150 thanh niên từ 5 tỉnh thành Việt Nam và Quảng Tây; Diễn đàn Thanh niên Việt – Trung về kiến tạo tương lai xanh tại Quế Lâm; và Liên hoan Nhân dân biên giới Việt Nam – Trung Quốc 2026 với chủ đề “Đồng hành vun đắp tình hữu nghị, cùng tiến tới phát triển bền vững” tại Lào Cai. Tháng 4/2026, chương trình “Giao lưu cư dân biên giới Việt Nam - Trung Quốc 2026: Liên hoan tiếng hát dân ca trên sông biên giới” được tổ chức tại khu vực Thác Bản Giốc – Đức Thiên.

TS. Đặng Thị Thúy Hà

ThS. Hà Thu Thủy

Trung tâm Nghiên cứu Trung Quốc, IAPS