Bối cảnh

Sáng kiến Phát triển Toàn cầu (Global Development Initiative – GDI) được Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình công bố vào tháng 9/2021 tại Phiên thảo luận chung cấp cao của Đại hội đồng Liên Hợp Quốc khóa 76. Theo Trung Quốc, Đại dịch COVID-19 gây gián đoạn chuỗi cung ứng, làm gia tăng bất bình đẳng, tác động tiêu cực đến phục hồi kinh tế - xã hội và cản trở tiến độ thực hiện Chương trình nghị sự 2030 về Phát triển bền vững của Liên Hợp Quốc. Trong bối cảnh đó, Trung Quốc cho rằng, những thách thức này đòi hỏi cộng đồng quốc tế phải đặt vấn đề phát triển trở lại vị trí trung tâm của chương trình nghị sự toàn cầu.

Sự hình thành GDI cũng diễn ra trong bối cảnh Trung Quốc ngày càng nhấn mạnh vai trò của hợp tác với các nước đang phát triển và Nam bán cầu. Nếu Sáng kiến Vành đai và Con đường (BRI) tập trung vào kết nối cơ sở hạ tầng, thương mại và đầu tư, thì GDI được định hướng vào các vấn đề phát triển kinh tế - xã hội. Trong quá trình triển khai, GDI ngày càng được gắn với các ưu tiên rộng hơn trong chính sách đối ngoại của Trung Quốc, bao gồm thúc đẩy hợp tác Nam - Nam, tăng cường quan hệ với các nước đang phát triển và gia tăng sự tham gia của Trung Quốc vào các chương trình nghị sự phát triển quốc tế. Sau Đại hội XX của Trung Quốc năm 2022, GDI tiếp tục được triển khai trong tổng thể chính sách đối ngoại phục vụ mục tiêu hiện đại hóa đất nước, duy trì môi trường quốc tế thuận lợi và mở rộng hợp tác với các nước đang phát triển.

Nội dung và cơ chế của GDI

Ngay từ khi được công bố, GDI xác định 8 lĩnh vực ưu tiên gồm: xóa đói giảm nghèo; an ninh lương thực; ứng phó đại dịch và vaccine; tài chính cho phát triển; biến đổi khí hậu và phát triển xanh; công nghiệp hóa; kinh tế số; kết nối. Các lĩnh vực này được định hướng nhằm góp phần thực hiện 17 Mục tiêu Phát triển bền vững (SDGs) trong Chương trình nghị sự 2030 của Liên Hợp Quốc.

Điểm đáng chú ý của GDI là Trung Quốc không chỉ dừng ở việc đưa ra các định hướng chính sách mà còn từng bước xây dựng các cơ chế tài chính, tổ chức và hợp tác để chuyển sáng kiến thành các chương trình, dự án cụ thể. Năm 2022, Trung Quốc nâng cấp Quỹ Hợp tác Nam - Nam thành Quỹ Phát triển Toàn cầu và Hợp tác Nam - Nam, với tổng quy mô được nâng lên 4 tỷ USD. Cùng với đó, Trung tâm Thúc đẩy Phát triển Toàn cầu được thành lập nhằm kết nối nguồn lực, đối tác và các dự án. Trung Quốc cũng tăng cường các hình thức hợp tác ba bên với Liên Hợp Quốc và các tổ chức quốc tế[1].

Về phương thức triển khai, GDI có thể được khái quát theo ba hướng chính. Thứ nhất, Trung Quốc hỗ trợ trực tiếp các dự án phát triển tại các nước đối tác. Thứ hai, Trung Quốc sử dụng các quỹ và cơ chế tài chính để huy động, phân bổ nguồn lực cho các chương trình hợp tác. Thứ ba, Trung Quốc thúc đẩy hợp tác đa phương và ba bên, trong đó phối hợp với Liên Hợp Quốc và các tổ chức quốc tế trong triển khai dự án. Cách tiếp cận này giúp GDI từng bước chuyển từ một sáng kiến chính sách thành một khuôn khổ hợp tác có cơ chế tài chính, mạng lưới đối tác và danh mục dự án cụ thể[2].

So với BRI, GDI có phạm vi nội dung thiên nhiều hơn về phát triển xã hội và chất lượng đời sống, như xóa đói giảm nghèo, y tế, giáo dục, an ninh lương thực, chuyển đổi số và phát triển xanh. Trung Quốc cũng nhấn mạnh cách tiếp cận “dự án nhỏ nhưng hiệu quả”, hướng tới việc tạo ra kết quả trực tiếp đối với cộng đồng địa phương.

Quá trình triển khai và một số kết quả

Sau 5 năm, GDI đã có bước phát triển đáng kể về phạm vi đối tác, nguồn lực và số lượng dự án. Tại Hội nghị cấp cao kỷ niệm 5 năm GDI ngày 28/7/2026, Bộ trưởng Ngoại giao Trung Quốc Vương Nghị cho biết hơn 130 quốc gia và tổ chức quốc tế đã tham gia ủng hộ GDI; gần 100 văn kiện hợp tác được ký kết; Nhóm Bạn bè GDI tại Liên Hợp Quốc có 88 thành viên. Theo số liệu do Trung Quốc công bố, tổng nguồn lực đã giải ngân và huy động cho GDI vượt 23 tỷ USD, hơn 1.800 dự án đã được triển khai và các chương trình đào tạo đã hỗ trợ hơn 200.000 nhân sự[3].

Những số liệu trên cho thấy GDI đã vượt qua giai đoạn chủ yếu mang tính định hướng chính sách để trở thành một khuôn khổ hợp tác có mạng lưới đối tác và các dự án tương đối cụ thể. Đáng chú ý, theo công bố của Trung Quốc, nước này đã đầu tư hơn 1.800 dự án, trải rộng trên tám lĩnh vực ưu tiên, trong đó có nông nghiệp, y tế, đào tạo nghề, năng lượng sạch và chuyển đổi số. Việc tập trung vào các lĩnh vực này cho phép GDI tiếp cận trực tiếp các nhu cầu của nhiều nước đang phát triển, thay vì chỉ tập trung vào các dự án cơ sở hạ tầng quy mô lớn.

Trong hợp tác ba bên, thông qua Quỹ Phát triển Toàn cầu và Hợp tác Nam - Nam, Trung Quốc đã triển khai hơn 100 dự án hợp tác ba bên với hơn 20 tổ chức quốc tế tại trên 50 quốc gia; tổng nguồn lực huy động cho GDI vượt 23 tỷ USD[4].

Kết quả triển khai GDI cũng được quốc tế ghi nhận ở một số lĩnh vực cụ thể. Năm 2025, Điều phối viên thường trú Liên hợp quốc tại Trung Quốc cho biết hơn 200 dự án GDI đã được triển khai tại hơn 70 quốc gia, tập trung vào nông nghiệp, năng lượng mặt trời, y tế công cộng và phục hồi sau đại dịch. Các số liệu này cho thấy GDI đã bắt đầu tạo ra các chương trình hợp tác cụ thể tại nhiều quốc gia và có sự tham gia của các tổ chức quốc tế[5]. Đồng thời, GDI cũng góp phần mở rộng mạng lưới hợp tác phát triển của Trung Quốc với các nước Nam bán cầu thông qua các dự án phát triển, hỗ trợ tài chính, đào tạo nhân lực và hợp tác với các tổ chức quốc tế.

Hạn chế và những vấn đề đặt ra

Bên cạnh những kết quả đạt được, GDI vẫn tồn tại một số hạn chế, khó khăn:

Thứ nhất, tính minh bạch và khả năng kiểm chứng số liệu còn hạn chế. Trong hợp tác phát triển của Trung Quốc có sự đan xen giữa viện trợ, tín dụng, các nguồn tài chính phát triển và các dự án kinh tế. Trong khi đó, thông tin chi tiết về cơ cấu nguồn vốn, điều kiện tài chính, thời hạn, chi phí và kết quả của từng dự án chưa phải lúc nào cũng được công bố đầy đủ. Điều này gây khó khăn cho việc xác định chính xác quy mô nguồn lực thực tế của GDI cũng như so sánh với các chương trình hợp tác phát triển khác.

Thứ hai, cần phân biệt giữa quy mô triển khai và hiệu quả phát triển thực chất. Việc Trung Quốc công bố hơn 1.800 dự án và hơn 23 tỷ USD nguồn lực cho GDI cho thấy quy mô triển khai tương đối lớn, nhưng số lượng dự án và giá trị nguồn lực này chưa phản ánh đầy đủ tác động dài hạn đối với kinh tế - xã hội tại các nước tiếp nhận. Để đánh giá thực chất, cần xem xét thêm chất lượng dự án, khả năng duy trì sau khi kết thúc hỗ trợ, tác động đối với việc làm, thu nhập, năng lực sản xuất, chuyển giao công nghệ và khả năng đóng góp vào 17 Mục tiêu Phát triển Bền vững toàn cầu do Liên Hợp Quốc đề ra  .

Thứ ba, sự đan xen giữa mục tiêu phát triển và mục tiêu đối ngoại của Trung Quốc vẫn là vấn đề được quan tâm. Một số đánh giá tại Mỹ như Cơ quan Nghiên cứu Quốc hội Mỹ (CRS), cho rằng bên cạnh mục tiêu thúc đẩy hợp tác và hỗ trợ phát triển, GDI có thể đồng thời góp phần cải thiện hình ảnh, mở rộng ảnh hưởng và nâng cao vị thế chiến lược của Trung Quốc tại các nước đang phát triển. Tuy nhiên, hiện vẫn chưa đủ cơ sở để kết luận rằng GDI chủ yếu phục vụ mục tiêu địa chính trị. Do đó, cần tiếp cận vấn đề theo hướng đánh giá đồng thời giá trị phát triển của GDI và tác động của sáng kiến đối với vị thế quốc tế của Trung Quốc[6].

Thứ tư, tác động của GDI đối với quản trị toàn cầu vẫn chưa thể được đánh giá đầy đủ. Việc mở rộng mạng lưới đối tác, thành lập Nhóm Bạn bè GDI tại Liên Hợp Quốc và gia tăng số lượng dự án cho thấy Trung Quốc đã nâng cao mức độ tham gia vào chương trình nghị sự phát triển toàn cầu. Tuy nhiên, mức độ GDI  tạo ra những thay đổi mang tính quyết định đối với các quy tắc hoặc cấu trúc quản trị toàn cầu vẫn chưa được đánh giá rõ ràng, đồng thời, mức độ ảnh hưởng lâu dài vẫn phụ thuộc vào kết quả thực tế của các dự án và mức độ chấp nhận của các đối tác.

Triển vọng

Trong thời gian tới, GDI sẽ tiếp tục được Trung Quốc thể chế hóa và gắn kết chặt chẽ hơn với BRI, GSI, GCI và GGI, qua đó trở thành một cấu phần trong cách tiếp cận tổng thể của Trung Quốc đối với hợp tác quốc tế và quản trị toàn cầu.

GDI có xu hướng mở rộng từ hợp tác phát triển truyền thống sang các lĩnh vực phát triển mới, đặc biệt là chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo, kinh tế xanh và đổi mới sáng tạo. Đây là hướng phát triển đáng chú ý khi Trung Quốc ngày càng coi công nghệ là một công cụ quan trọng để hỗ trợ các nước đang phát triển vượt qua khoảng cách phát triển. Tại các cơ chế GDI gần đây, AI đã được xác định là một lĩnh vực có thể hỗ trợ phát triển, trong khi Trung Quốc cũng đang tăng cường hợp tác với các nước Nam bán cầu về công nghệ số và AI. Đồng thời, Trung Quốc tiếp tục coi các nước Nam bán cầu là trọng tâm, đồng thời tăng cường phối hợp và kết nối sâu hơn với các cơ chế đa phương hiện có như Liên Hợp Quốc và các tổ chức quốc tế, nhằm hình thành và huy động một mạng lưới thể chế, tài chính tương đối ổn định phục vụ hợp tác phát triển.

Tuy nhiên, các số liệu hiện tại cũng cho thấy quy mô và mức độ triển khai, chưa phản ánh đầy đủ hiệu quả thực tế và tác động lâu dài của GDI đối với các nước tiếp nhận. Vì vậy, trong giai đoạn tới, GDI cần chuyển trọng tâm từ mở rộng số lượng sang nâng cao chất lượng và hiệu quả của các dự án. Điều này đòi hỏi tăng cường minh bạch về nguồn vốn, điều kiện tài chính, tiến độ và kết quả thực hiện; đồng thời nâng cao đánh giá độc lập và khả năng đo lường tác động của dự án. Việc các dự án có tạo ra lợi ích thiết thực, duy trì được hiệu quả lâu dài và phù hợp với nhu cầu phát triển của nước tiếp nhận sẽ là những tiêu chí quan trọng để đánh giá mức độ thành công, qua đó củng cố tính tin cậy và vai trò của GDI trong hợp tác phát triển quốc tế.

Tài liệu tham khảo

1.       中华人民共和国外交部 (2026), 王毅在全球发展倡议5周年高级别会议上的致辞,
https://www.fmprc.gov.cn/eng/wjbzhd/202607/t20260728_11993896.html, truy cập ngày 17/8/2026.

2.       外媒报道：全球发展倡议推动包容性发展(2026), https://paper.people.com.cn/rmrbhwb/pc/content/202608/14/content_30174822.html

3.       中华人民共和国外交部(2025), 全球发展倡议高级别会议声明, https://www.fmprc.gov.cn/ziliao_674904/1179_674909/202509/t20250926_11717573.shtml

4.       Ricardo Barrios (2025), Congressional Research Service (CRS), China Primer: China’s Global Development Initiative.

5.       IOL (2026), China’s Global Development Initiative: a transformative force for global cooperation, https://iol.co.za/news/opinion/2026-08-12-chinas-global-development-initiative-a-transformative-force-for-global-cooperation/

6.       U.S. Congress (2026), China’s One Belt, One Road Initiative: Economic Issues, https://www.congress.gov/crs-product/IF11735

Ôn Nguyễn Việt Dũng tổng hợp.

Trung tâm Nghiên cứu Trung Quốc, IAPS