1. Môi trường an ninh khu vực và những thách thức đối với Nhật Bản

            Trong thời gian gần đây, môi trường an ninh xung quanh Nhật Bản trở nên nghiêm trọng và phức tạp hơn bao giờ hết kể từ khi kết thúc Thế chiến II. Ngay cả ở Đông Á, không thể loại trừ khả năng xảy ra những tình huống nghiêm trọng có thể làm lung lay nền tảng của trật tự quốc tế ổn định thời hậu chiến [7, tr.1]. Các hoạt động phát triển tài nguyên tại Biển Hoa Đông tiếp tục là một trong những vấn đề được Nhật Bản quan tâm. Bộ Ngoại giao Nhật Bản vào ngày 16/1/2026 cho biết Trung Quốc đã khởi công xây dựng một công trình phát triển tài nguyên thiên nhiên mới ở Biển Hoa Đông giữa Trung Quốc và Nhật Bản [15]. Trước diễn biến này, Nhật Bản bày tỏ quan ngại và nhấn mạnh sự cần thiết của việc duy trì trao đổi và tham vấn giữa các bên liên quan đối với hoạt động phát triển tài nguyên, qua đó góp phần xử lý phù hợp các vấn đề phát sinh và duy trì môi trường ổn định tại khu vực.

            Song song với đó, vấn đề Triều Tiên tiếp tục là một trong những thách thức an ninh lớn nhất đối với Nhật Bản. Vào những ngày đầu tháng 4/2026, Bộ Ngoại giao Nhật Bản đã nhắc lại sự phản đối của mình đối với việc Triều Tiên sở hữu vũ khí hạt nhân trong cuốn Sách xanh thường niên, nêu chi tiết quan điểm ngoại giao chính thức của Tokyo. Báo cáo đề cập đến mối lo ngại của Nhật Bản về chương trình vũ khí hạt nhân và tên lửa của Triều Tiên và cho rằng chúng nên được từ bỏ hoàn toàn. Diễn biến liên quan đến việc Nhật Bản tái khẳng định lập trường phản đối chương trình hạt nhân của Triều Tiên trong Sách xanh 2026, cùng phản ứng gay gắt từ phía Bình Nhưỡng, phản ánh sự gia tăng căng thẳng mang tính cấu trúc trong môi trường an ninh Đông Bắc Á. Về phía Tokyo, việc nhấn mạnh yêu cầu phi hạt nhân hóa hoàn toàn không chỉ thể hiện lập trường nhất quán mà còn cho thấy nhận thức ngày càng rõ về mối đe dọa an ninh trực tiếp, đồng thời góp phần củng cố tính chính danh cho các chính sách tăng cường năng lực quốc phòng và liên minh. Ngược lại, phản ứng cứng rắn của Triều Tiên và việc tiếp tục khẳng định tính “không thể đảo ngược” của chương trình hạt nhân cho thấy tiến trình phi hạt nhân hóa gần như rơi vào bế tắc, làm gia tăng nguy cơ “bình thường hóa” trạng thái hạt nhân trên thực tế. Đáng chú ý, khi đặt trong bối cảnh Nhật Bản đồng thời điều chỉnh cách nhìn đối với Trung Quốc theo hướng thận trọng hơn, có thể thấy Tokyo đang đối mặt với sức ép an ninh kép từ cả Bình Nhưỡng và Bắc Kinh.

            Ngoài ra, các hoạt động quân sự của Nga ở khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương đang gây ra mối lo ngại lớn về an ninh xung quanh Nhật Bản. Nga đã và đang phát triển và triển khai nhiều loại vũ khí mới theo mô hình “nhà nước mạnh” như tên lửa ven biển (tên lửa đất đối hạm) thuộc Hải quân và máy bay chiến đấu thuộc lực lượng không quân vũ trụ [12; tr. 3]. Nước này cũng tiến hành các cuộc tập trận quy mô lớn trên các vùng biển và không phận xung quanh. Các hoạt động quân sự ngày càng gia tăng của Nga, cùng với xu hướng mở rộng hợp tác chiến lược với Trung Quốc, đang tạo thêm áp lực đối với môi trường an ninh của Nhật Bản. Điều này không chỉ làm gia tăng nguy cơ xảy ra các sự cố quân sự ngoài ý muốn trên các vùng biển và vùng trời lân cận, mà còn đặt Tokyo trước yêu cầu phải phân bổ nguồn lực quốc phòng để ứng phó đồng thời với nhiều thách thức an ninh.

            Bên cạnh các thách thức trực tiếp từ Trung Quốc, Triều Tiên và Nga, Nhật Bản cũng ngày càng quan tâm tới các biến động địa chính trị toàn cầu và tác động của chúng đối với khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương. Những diễn biến tại Trung Đông, đặc biệt là nguy cơ gián đoạn các tuyến vận tải năng lượng chiến lược, đã khiến Tokyo gia tăng chú trọng tới các vấn đề an ninh kinh tế và an ninh năng lượng. Điều này phản ánh nhận thức ngày càng toàn diện của Nhật Bản về an ninh quốc gia, không chỉ giới hạn trong lĩnh vực quân sự mà còn mở rộng sang các yếu tố kinh tế, công nghệ và chuỗi cung ứng.

2. Thực trạng an ninh - quốc phòng Nhật Bản

(i) Nhật Bản đẩy mạnh điều chỉnh chính sách an ninh và tăng cường năng lực quốc phòng

            Từ sau khi bà Takaichi Sanae trở thành người đứng đầu Chính phủ, Nhật Bản đã đẩy nhanh quá trình điều chỉnh chính sách an ninh và tăng cường năng lực quốc phòng nhằm ứng phó với môi trường an ninh khu vực và quốc tế ngày càng phức tạp. Chính phủ của Thủ tướng Takaichi Sanae xác định “Nhật Bản đang đối mặt với môi trường an ninh nghiêm trọng và phức tạp nhất kể từ Thế chiến thứ hai” [18], chỉ ra hoạt động quân sự ngày càng mở rộng của Trung Quốc và mối quan hệ an ninh chặt chẽ hơn với Nga, cũng như khả năng tên lửa hạt nhân ngày càng tăng của Triều Tiên. Dưới sự cầm quyền của Thủ tướng Takaichi Sanae, Tokyo đã chuyển dịch mạnh mẽ từ vị thế phòng thủ thụ động truyền thống sang một chiến lược chủ động, thực dụng và linh hoạt hơn. Bằng cách theo đuổi một chính sách đối ngoại đồng thời thúc đẩy cả “quyền tự chủ chiến lược” và “sự cần thiết chiến lược” [4; tr. 3], chính quyền Takaichi đang thiết lập một cấu trúc răn đe đa tầng, lồng ghép sâu sắc giữa ngoại giao công nghệ, hợp tác an ninh tiểu đa phương và hiện đại hóa năng lượng hạt nhân dân sự.   

            Một trong những dấu ấn nổi bật là việc nội các của Thủ tướng Nhật Bản Takaichi đã phê duyệt khoản chi tiêu quốc phòng 58 tỷ USD (9,04 nghìn tỷ yên) cho năm tài chính 2026. Dự thảo ngân sách thể hiện mức tăng 3,8% so với năm tài chính hiện tại, đánh dấu mức tăng cao kỷ lục trong năm thứ 12 liên tiếp. Nguồn kinh phí này được ưu tiên cho việc phát triển các năng lực phòng thủ mới như (i) Thành lập hệ thống phòng thủ bờ biển đa tầng quốc gia mang tên “SHIELD” (640,6 triệu USD); (ii) Xây dựng một tàu FFM mới (667 triệu USD); (iii) Xây dựng hai tàu tuần tra lớp Sakura (182,3 triệu USD); (iv) Xây dựng một tàu ngầm lớp Taigei (773 triệu USD); (v) Xây dựng một tàu quét mìn lớp Awaji (217,5 triệu USD); (vi) Chuẩn bị cho các cuộc thử nghiệm khác nhau của hai tàu trang bị hệ thống Aegis - ASEV (510 triệu USD); (vii) Nâng cấp tàu sân bay trực thăng lớp Izumo (182,3 triệu USD); (viii) Mua sắm phiên bản cải tiến phóng từ tàu chiến của tên lửa chống hạm Type 12 (228,4 triệu USD); (ix) Mua sắm tên lửa phóng từ tàu ngầm (102,4 triệu USD); (x) Trang bị chức năng phóng tên lửa Tomahawk cho hai tàu khu trục Aegis (7,7 triệu USD); (xi) Mua sắm bốn máy bay không người lái MQ-9B SkyGuardian (489,4 triệu USD) [8]. Cùng với đó, Chính phủ của bà Takaichi cũng đã đẩy nhanh quá trình xây dựng quân sự được khởi động từ năm 2023, theo đó chi tiêu quốc phòng của Nhật Bản sẽ tăng gấp đôi lên 2% GDP, biến nước này trở thành một trong những quốc gia chi tiêu quân sự lớn nhất thế giới bất chấp hiến pháp theo chủ nghĩa hòa bình [18]. Và thực tế, dưới chính quyền của Thủ tướng Sanae Takaichi, chi tiêu quốc phòng năm tài chính 2025 đạt khoảng 11 nghìn tỷ yên, bao gồm cả các khoản chi phí liên quan, hoàn thành mục tiêu của chính phủ là nâng chi tiêu quốc phòng lên 2% GDP của Nhật Bản sớm hơn hai năm so với kế hoạch [3].

            Bên cạnh việc gia tăng đầu tư quốc phòng, Nhật Bản còn cam kết sẽ cải tổ chiến lược quốc phòng, nới lỏng các hạn chế đối với xuất khẩu quân sự và tăng cường các chuỗi cung ứng thiết yếu. Sau thắng lợi áp đảo của liên minh cầm quyền trong cuộc bầu cử Hạ viện tháng 2/2026, Thủ tướng Takaichi tiếp tục nhấn mạnh yêu cầu xem xét sửa đổi Hiến pháp, đặc biệt liên quan đến vị trí pháp lý của Lực lượng Phòng vệ Nhật Bản (JSDF). Đồng thời, Nhật Bản cũng xúc tiến kế hoạch thành lập cơ chế tình báo quốc gia tập trung nhằm nâng cao năng lực thu thập, phân tích và xử lý thông tin chiến lược. Đáng chú ý, Nhật Bản tăng cường năng lực quân sự bằng cách triển khai tên lửa Type-25 đầu tiên tại Trại Kengun ở tỉnh Kumamoto, trên đảo Kyushu phía tây nam Nhật Bản vào cuối tháng 3/2026, đánh dấu bước tiến quan trọng trong việc xây dựng năng lực răn đe tầm xa. Tokyo cũng có kế hoạch nâng cấp thêm tên lửa Type-25 HGP để tăng tầm bắn lên 2.000 km nhằm triển khai trong tương lai gần đến các đảo thuộc quần đảo Ryukyu phía nam, bao gồm Okinawa. Quân đội Nhật Bản cũng sẽ trang bị cho các tàu khu trục Aegis của mình tên lửa hành trình Tomahawk do Mỹ sản xuất vào cuối năm 2026, cũng như trang bị cho máy bay chiến đấu tên lửa JASSM-ER. Các tên lửa này có tầm bắn lần lượt là 1.600 km và 900 km [1].

            Một điểm nhấn về an ninh - quốc phòng của Nhật Bản trong thời gian qua là việc Nhật Bản chính thức nới lỏng các quy định về xuất khẩu thiết bị quốc phòng, cho phép mở rộng phạm vi xuất khẩu các loại vũ khí và trang bị quân sự ra nước ngoài. Đây được xem là sự thay đổi có ý nghĩa lịch sử trong chính sách quốc phòng hậu chiến của Nhật Bản. Đặc biệt, Sách trắng Quốc phòng Nhật Bản được công bố vào ngày 4/8/2026 đã nêu bật các khái niệm cơ bản về an ninh và quốc phòng của nước này, giải thích rõ ràng về các diễn biến và chủ đề quan trọng liên quan đến tiến trình tăng cường năng lực phòng thủ, khái quát lại những nội dung chính và đưa ra kế hoạch sửa đổi ba tài liệu an ninh cốt lõi của Nhật Bản gồm: Chiến lược An ninh Quốc gia (NSS), Chiến lược Quốc phòng Quốc gia (NDS) và Chương trình Tăng cường Quốc phòng (DBP) vào cuối năm 2026 để thích ứng kịp thời với những thay đổi trong môi trường an ninh hiện nay [12; tr. 5-6]. Thêm vào đó, trong yêu cầu ngân sách năm tài chính 2027 vừa được Bộ Quốc phòng Nhật Bản công bố vào cuối tháng 8/2026, “các phương thức chiến tranh mới” như trí tuệ nhân tạo (AI), hệ thống không người lái, khả năng tấn công từ xa, phòng không và phòng thủ tên lửa tích hợp, không gian và an ninh mạng ngày càng được nhấn mạnh [16]. Những động thái này cho thấy Tokyo đang từng bước chuyển từ mô hình phòng vệ mang tính thụ động sang cách tiếp cận an ninh chủ động hơn, chú trọng cả năng lực răn đe, phản ứng và phòng thủ từ xa.

(ii) Tăng cường hợp tác an ninh với các quốc gia cùng chí hướng

            Một xu hướng nổi bật trong chính sách an ninh của Nhật Bản thời gian qua là tiếp tục mở rộng mạng lưới đối tác chiến lược và quốc phòng trong khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, “với Liên minh Nhật Bản - Mỹ làm nền tảng, việc hợp tác với các quốc gia cùng chí hướng và thúc đẩy hợp tác đa phương là điều thiết yếu” [12; tr. 5]. Trong đó, Philippines nổi lên là một trong những đối tác quan trọng của Tokyo tại Đông Nam Á. Nhật Bản và Philippines đã ký Hiệp định quốc phòng vào ngày 15/1/2026, cho phép cung cấp đạn dược, nhiên liệu, thực phẩm và các nhu yếu phẩm khác, miễn thuế khi lực lượng của hai nước tiến hành huấn luyện chung nhằm tăng cường khả năng răn đe trước những động thái quân sự ngày càng tăng của Trung Quốc trong khu vực và củng cố khả năng chuẩn bị ứng phó với thiên tai. Nhật Bản cũng công bố viện trợ an ninh và phát triển kinh tế mới cho Philippines, bao gồm tài trợ cho việc xây dựng các nơi trú ẩn cho tàu thuyền an ninh và mở rộng truy cập internet tại các tỉnh nghèo phía nam Philippines, nơi từng bị ảnh hưởng bởi cuộc nổi dậy ly khai của người Hồi giáo thiểu số [5]. Việc Nhật Bản và Philippines ký kết Hiệp định quốc phòng đánh dấu bước tiến quan trọng trong chiến lược mở rộng hợp tác an ninh của Tokyo tại Đông Nam Á, đồng thời tăng cường liên minh an ninh giữa hai nước. Ngoài việc tạo điều kiện thuận lợi cho các cuộc tập trận chung, thỏa thuận này cũng sẽ giúp Nhật Bản và Philippines cùng nhau ứng phó với thiên tai, một mối quan ngại chung và tham gia vào các hoạt động gìn giữ hòa bình của Liên Hợp Quốc. Vào đầu tháng 5/2026, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng Nhật Bản Koizumi Shinjiro đã có chuyến thăm Philippines nhằm thúc đẩy hợp tác quốc phòng song phương. Trong khuôn khổ chuyến thăm, Bộ trưởng Koizumi đã chứng kiến cuộc tập trận quốc tế và hội đàm với Tổng thống Philippines Ferdinand Marcos Jr. và Bộ trưởng Quốc phòng Gilberto Teodoro Jr. về các biện pháp mở rộng hợp tác quốc phòng giữa hai nước. Một trong những nội dung nổi bật nhất của chuyến thăm là việc hai bên đã ký Tuyên bố về việc thúc đẩy hơn nữa hợp tác về trang thiết bị và công nghệ quốc phòng và đã nhất trí thành lập một nhóm làm việc để thảo luận về việc chuyển giao trang thiết bị quốc phòng, bao gồm tàu khu trục lớp Abukuma và máy bay TC-90 [13].

            Đáng chú ý, Nhật Bản lần đầu tiên tham gia đầy đủ cuộc tập trận Balikatan 2026 với Mỹ và Philippines. Nhật Bản đã cử 1.400 binh sĩ, đội quân lớn nhất từ trước đến nay tham gia sự kiện thường niên này, triển khai ba tàu chiến và hai máy bay. Đại tá Takeshi Higuchi thuộc Bộ Tham mưu Liên hợp Lực lượng Phòng vệ Nhật Bản cho biết cuộc tập trận Balikatan “sẽ góp phần cải thiện khả năng tác chiến tổng hợp của Lực lượng Phòng vệ và tạo ra một môi trường an ninh không dung thứ cho những thay đổi đơn phương về hiện trạng bằng vũ lực” [11]. Đây chính là lần đầu tiên Nhật Bản cử một lực lượng binh sĩ lớn nhất từ trước đến nay để tham gia đầy đủ cuộc tập trận Balikatan 2026. Đây được xem là một dấu mốc đáng chú ý trong chính sách an ninh của Nhật Bản, bởi sự tham gia của nước này không còn mang tính hỗ trợ biểu tượng mà đã chuyển sang mức độ can dự thực chất hơn vào các hoạt động an ninh khu vực.

Quan hệ Nhật Bản - Hàn Quốc tiếp tục được cải thiện và phát triển theo hướng thực chất hơn. Hai bên duy trì các cuộc tiếp xúc cấp cao, thúc đẩy hợp tác về an ninh, an ninh kinh tế, chuỗi cung ứng và an ninh năng lượng. Tại cuộc gặp giữa Thủ tướng Takaichi Sanae và Tổng thống Lee Jae Myung vào tháng 1/2026, hai nhà lãnh đạo đã nhấn mạnh tầm quan trọng của hợp tác an ninh Nhật Bản - Hàn Quốc và Nhật Bản - Mỹ - Hàn Quốc, đồng thời cam kết duy trì liên lạc chặt chẽ và liên tục [17]. Trong cuộc gặp vào ngày 19/5/2026, hai nhà lãnh đạo đã nhất trí mở rộng hợp tác về an ninh năng lượng; tái khẳng định sự phối hợp an ninh mạnh mẽ hơn, bao gồm hợp tác ba bên với Mỹ khi họ đối mặt với những thách thức chung, bao gồm cả vấn đề Triều Tiên và căng thẳng khu vực rộng lớn hơn [9]. Đặc biệt, cuộc hội đàm giữa Bộ trưởng Quốc phòng Nhật Bản Koizumi và Bộ trưởng Quốc phòng Hàn Quốc Ahn Gyu-baek tại Seoul vào cuối tháng 6/2026 là cuộc hội đàm đầu tiên giữa Bộ trưởng Quốc phòng hai nước sau 11 năm, là dấu hiệu mới nhất cho thấy mối quan hệ an ninh Nhật - Hàn đã được cải thiện đáng kể. Cả hai bên nhất trí tăng cường liên lạc và nỗ lực thúc đẩy hợp tác và trao đổi quốc phòng ổn định và hướng tới tương lai thông qua việc nâng cao sự hiểu biết và tin tưởng lẫn nhau. Hai bên cũng tái khẳng định cam kết của mình đối với “việc phi hạt nhân hóa hoàn toàn bán đảo Triều Tiên và thiết lập một nền hòa bình lâu dài”, đồng thời tiếp tục hợp tác với đồng minh chung là Mỹ [2].

Trong bối cảnh các mối đe dọa an ninh truyền thống và phi truyền thống ngày càng đan xen, đặc biệt là chương trình hạt nhân và tên lửa của Triều Tiên, Nhật Bản nhận thức rõ tầm quan trọng của việc tăng cường phối hợp với Hàn Quốc - một đối tác an ninh then chốt ở Đông Bắc Á. Điều này không chỉ góp phần củng cố cấu trúc an ninh tam giác Nhật - Mỹ - Hàn Quốc, mà còn tạo thêm dư địa chiến lược cho Nhật Bản trong việc đối phó với những biến động khó lường từ môi trường khu vực.

(iii) Thúc đẩy hợp tác quốc phòng với NATO và Liên minh châu Âu (EU)

            Nhật Bản tiếp tục mở rộng hợp tác quốc phòng với NATO, Liên minh châu Âu (EU) và các đối tác châu Âu. Hàng loạt hoạt động đối thoại và trao đổi cấp cao đã được triển khai trong thời gian qua, bao gồm Hội nghị Tham vấn Cấp cao Nhật Bản - NATO (tháng 1/2026); Đối thoại An ninh mạng Nhật Bản - NATO (tháng 1/2026); cuộc gặp giữa Đại sứ Nhật Bản tại NATO với các Đại sứ nước ngoài (tháng 1-2/2026); sự tham gia của Nhật Bản tại Diễn đàn Davos (tháng 1/2026); Đối thoại Công nghiệp quốc phòng Nhật Bản - EU (tháng 4/2026)… Đáng chú ý, việc 32 đại sứ NATO có chuyến đi tới Nhật Bản vào ngày 16/4/2026 - một quy mô chưa từng có cho thấy cả hai phía đều có nhu cầu gia tăng điều phối chiến lược trong bối cảnh trật tự quốc tế đang biến động. Mục đích của chuyến đi này nhằm tăng cường quan hệ đối tác giữa NATO và Nhật Bản, đồng thời chú ý đến việc Trung Quốc đang tăng cường sức mạnh quân sự. NATO quan tâm đến chính sách an ninh của Nhật Bản dựa trên liên minh Nhật - Mỹ [14]. Điều này phản ánh hai xu hướng song song: một mặt, NATO đang tìm cách mở rộng vai trò ra ngoài khu vực châu Âu nhằm thích ứng với cạnh tranh địa chính trị toàn cầu; mặt khác, Nhật Bản chủ động “quốc tế hóa” chính sách an ninh của mình, thông qua việc tăng cường liên kết với các đối tác ngoài khu vực truyền thống. Việc Tokyo nhấn mạnh hợp tác với NATO cũng cho thấy nỗ lực đa dạng hóa quan hệ an ninh, giảm bớt sự phụ thuộc tuyệt đối vào liên minh với Mỹ, trong bối cảnh Washington có dấu hiệu điều chỉnh cam kết toàn cầu.

            Thông qua các cơ chế này, Nhật Bản tiếp tục nhấn mạnh quan điểm cho rằng an ninh khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương và châu Âu - Đại Tây Dương có mối liên hệ chặt chẽ với nhau. Đồng thời, Tokyo đẩy mạnh hợp tác với Đức, Canada và nhiều đối tác châu Âu khác nhằm tăng cường khả năng tương tác quân sự, hợp tác công nghiệp quốc phòng và phát triển các công nghệ lưỡng dụng. Vào tháng 8 vừa qua, nhà sản xuất máy bay không người lái Helsing của Đức đã hợp tác với công ty thương mại điện tử và tài chính Rakute của Nhật Bản để giúp hoàn tất thỏa thuận bán hệ thống không người lái của Đức cho quân đội Nhật Bản [6]. Cùng với việc khởi động Đối thoại Công nghiệp Quốc phòng Nhật Bản - EU và tăng cường hợp tác công nghiệp với NATO, cho thấy Tokyo đang nỗ lực xây dựng một nền công nghiệp quốc phòng có năng lực cạnh tranh cao hơn, đồng thời từng bước khẳng định vai trò là một chủ thể an ninh và đối tác quốc phòng có ảnh hưởng ngày càng lớn trên phạm vi khu vực và quốc tế.

3. Triển vọng an ninh - quốc phòng Nhật Bản thời gian tới

            Trong thời gian tới, chính sách an ninh - quốc phòng của Nhật Bản nhiều khả năng sẽ tiếp tục phát triển theo hướng chủ động, toàn diện và thực chất hơn nhằm thích ứng với môi trường an ninh khu vực và quốc tế ngày càng phức tạp. Dưới tác động của cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn, các thách thức an ninh truyền thống và phi truyền thống đan xen, cùng với những điều chỉnh trong chính sách của các đồng minh và đối tác, Tokyo sẽ tiếp tục coi việc tăng cường năng lực quốc phòng và mở rộng hợp tác an ninh là những trụ cột quan trọng để bảo đảm lợi ích quốc gia và duy trì vai trò trong cấu trúc an ninh khu vực. Nhật Bản sẽ tiếp tục thúc đẩy quá trình hiện đại hóa quốc phòng theo hướng nâng cao năng lực răn đe và phản ứng từ xa. Việc triển khai các hệ thống tên lửa tầm xa, tăng cường năng lực phòng thủ trên các đảo phía Tây Nam, phát triển các phương tiện tác chiến không người lái, năng lực tác chiến trong không gian mạng và vũ trụ, cũng như thúc đẩy công nghiệp quốc phòng sẽ tiếp tục được ưu tiên trong giai đoạn tới. Đồng thời, việc sửa đổi ba văn kiện an ninh cốt lõi dự kiến vào cuối năm 2026 sẽ tạo cơ sở để Nhật Bản tiếp tục điều chỉnh tư duy chiến lược và hoàn thiện khuôn khổ chính sách an ninh phù hợp với bối cảnh mới.

Nhật Bản tiếp tục mở rộng mạng lưới đối tác an ninh theo hướng đa tầng và đa phương hơn. Liên minh Nhật Bản - Mỹ vẫn sẽ là nền tảng trong chính sách an ninh của Tokyo, song Nhật Bản nhiều khả năng sẽ tiếp tục thúc đẩy hợp tác với các đối tác cùng chia sẻ lợi ích chiến lược như Hàn Quốc, Australia, NATO, EU, các nước thành viên ASEAN. Tháng 7/2026, tại cuộc gặp giữa Bộ trưởng Quốc phòng Nhật Bản Koizumi và Bộ trưởng Quốc phòng Việt Nam Phan Văn Giang, hai bên nhất trí hướng tới việc tăng cường hợp tác trong lĩnh vực quốc phòng, bao gồm cả khả năng cùng phát triển và sản xuất các tàu chiến, bắt đầu từ việc đàm phán về việc sản xuất tàu đổ bộ tốc độ cao. Hai bên cũng nhất trí thúc đẩy hợp tác trong các lĩnh vực bao gồm an ninh mạng, đóng góp vào hòa bình và ổn định khu vực [10]. Phải nói rằng, các lĩnh vực hợp tác của Nhật Bản với các đối tác đã và đang được mở rộng từ quốc phòng truyền thống sang an ninh kinh tế, an ninh mạng, công nghệ chiến lược, bảo đảm chuỗi cung ứng và phát triển công nghiệp quốc phòng và xu hướng này sẽ tiếp tục mở rộng vào thời gian tới. Điều này phản ánh xu hướng “quốc tế hóa” chính sách an ninh của Nhật Bản, đồng thời cho thấy Tokyo đang nỗ lực xây dựng một mạng lưới đối tác rộng mở nhằm nâng cao khả năng ứng phó trước các thách thức xuyên khu vực.

 Phan Thị Diễm Huyền

Trung tâm Nghiên cứu Nhật Bản

Tài liệu tham khảo:

1.      Ben McGrath (2026). “Japan deploys long-range missiles for the first time”. World Socialist Web Site. April 8, 2026. https://www.wsws.org/en/articles/2026/04/09/iwxv-a09.html.

2.      Jesse Johnson (2026). “Koizumi holds rare talks in Seoul with South Korean defense chief”. The Japan Times. June 28, 2026. https://www.japantimes.co.jp/news/2026/06/28/japan/politics/shiinjiro-koizumi-japan-south-korea/.

3.      Jiji (2026). “Defense Ministry to seek record ¥8.9 trillion in fiscal 2027 budget”. The Japan Times. Aug 20, 2026. https://www.japantimes.co.jp/news/2026/08/20/japan/japan-record-defense-budget-request/.

4.      JIIA (2026). “Strategic Outlook 2026 The Crumbling International Order: A Strategic Perspective in an Age of Uncertainty”. The Japan Institute of International Affairs.

5.      Jim Gomez (2026). “Japan and the Philippines sign a new defense pact as they face growing China aggression”. AP News. January 15, 2026. https://apnews.com/article/philippines-japan-defense-pact-china-7835402a0a3b9b108cd4e1edf0051bcf.

6.      John Geddie (2026). “German drone maker Helsing enlists Rakuten to broker Japan military deal”. Reuters. August 17, 2026. https://www.reuters.com/business/retail-consumer/german-drone-maker-helsing-enlists-rakuten-broker-japan-military-deal-2026-08-17/.

7.      Koizumi Shinjiro (2026). On the Publication of “Defense of Japan 2026”. Ministry of Defense.

8.      Kosuke Takahashi (2025). “Japan Approves Record Defense Budget for Fiscal Year 2026”. Naval News. December 30, 2025. https://www.navalnews.com/naval-news/2025/12/japan-approves-record-defense-budget-for-fiscal-year-2026/.

9.      Kyu-Seok Shim (2026). “South Korea, Japan agree to shore up energy cooperation, strengthen security ties”. Reuters. May 19, 2026. https://www.reuters.com/business/energy/south-korea-japan-agree-boost-energy-cooperation-strengthen-security-ties-2026-05-19/.

10.  Mainichi Japan (2026). “Japan, Vietnam agree to explore joint high-speed landing craft project”. The Mainichi. July 14, 2026. https://mainichi.jp/english/articles/20260714/p2g/00m/0na/002000c.

11.  Mainichi Japan (2026). “Philippines, US begin military exercise, Japan fully joins 1st time”. The Mainichi. April 21, 2026. https://mainichi.jp/english/articles/20260420/p2g/00m/0in/031000c.

12.  MOD of Japan (2026). 2026 Defense of Japan. Ministry of Defense of Japan.

13. MOD of Japan (2026). “Defense Minister Koizumi’s Visit to the Republic of the Philippines”. Ministry of Defense of Japan. May 6, 2026. https://www.mod.go.jp/en/article/2026/05/49e7807f22f0fbb80e0a0d8198c50d015e19d961.html.

14. NHK (2026). “Large delegation of NATO envoys arrives in Japan”. NHK World Japan. April 16, 2026. https://www3.nhk.or.jp/nhkworld/en/news/20260416_09/.

15. Reuters (2026). “Japan protests against Chinese resource development in East China Sea”. Reuters. January 16, 2026. https://www.reuters.com/world/asia-pacific/japan-protests-against-chinese-resource-development-east-china-sea-2026-01-16.

16. Sugio Takahashi (2026). “Japan’s record defence budget request is really about AI”. The Strategist. September 15, 2026. https://www.aspistrategist.org.au/japans-record-defence-budget-request-is-really-about-ai/.

17. Takahashi Kosuke (2026). “Japan-South Korea Summit: Why Middle Power Cooperation Matters More Than Ever in an Imperializing World”. The Diplomat. January 14, 2026. https://thediplomat.com/2026/01/japan-south-korea-summit-why-middle-power-cooperation-matters-more-than-ever-in-an-imperializing-world//

18. Tim Kelly, John Geddie (2026). “Japan PM Takaichi warns of China 'coercion', vows security overhaul”. Reuters. February 20, 2026. https://www.reuters.com/world/china/japan-pm-takaichi-warns-china-coercion-vows-security-overhaul-2026-02-20/.