Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tiếp Thủ tướng Nhật Bản, Chủ tịch Đảng Dân chủ Tự do Takaichi Sanae (Ảnh: TTXVN), 2/5/2026. https://mofa.gov.vn/en/web/ministry-of-foreign-affairs/detail/chi-tiet/party-general-secretary-state-president-receives-japanese-prime-minister-59608-177.html

Đánh giá về quan hệ Việt Nam - Nhật Bản, ông Kihara nhận định: “Là những đối tác chiến lược toàn diện, hai nước đã tăng cường quan hệ song phương trên nhiều lĩnh vực như an ninh, kinh tế, an ninh kinh tế và giao lưu nhân dân, đồng thời đẩy mạnh sự phối hợp về các vấn đề khu vực tại các diễn đàn quốc tế”. Ông nhấn mạnh: “Chúng tôi kỳ vọng chuyến thăm Nhật Bản lần này của Ngài Tổng Bí thư, Chủ tịch nước sẽ giúp quan hệ hữu nghị và hợp tác giữa hai nước ngày càng phát triển sâu sắc hơn”.

Trong thời gian thăm Nhật Bản, Tổng Bí thư Tô Lâm dự kiến sẽ yết kiến Nhật hoàng Naruhito và Hoàng hậu Masako, đồng thời dự tiệc trưa tại Hoàng cung. Tổng Bí thư Tô Lâm dự kiến cũng sẽ hội đàm với Thủ tướng Nhật Bản Takaichi Sanae và có bài phát biểu tại phiên họp toàn thể của Hạ viện, Quốc hội Nhật Bản vào chiều ngày 9/11/2026.

Nhiều hãng truyền thông Nhật Bản, trong đó có Kyodo, Đài Truyền hình NHK, Mainichi, Jiji Press và Nippon đã đưa tin về chuyến thăm. Sự quan tâm này cho thấy chuyến thăm được chú ý trong bối cảnh hai nước tiếp tục thúc đẩy quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện, đặc biệt trong các lĩnh vực kinh tế, an ninh và phối hợp về những vấn đề khu vực, quốc tế.

Từ ngày 1 đến ngày 3/5/2026, Thủ tướng Nhật Bản, Chủ tịch Đảng Dân chủ Tự do Takaichi Sanae đã có chuyến thăm chính thức Việt Nam. Vì vậy, chuyến thăm Nhật Bản của Tổng Bí thư Tô Lâm lần này cũng là dịp sau sáu tháng, các nhà lãnh đạo hai nước tiếp tục gặp gỡ và trao đổi về những tiến triển trong hợp tác và định hướng hợp tác ưu tiên trong thời gian tới.

Giáo sư Ohno Kenichi, Giáo sư danh dự Viện Nghiên cứu Chính sách quốc gia Nhật Bản (GRIPS) cho rằng, chuyến thăm của Tổng Bí thư Tô Lâm tới Nhật Bản sẽ là cơ hội để hai nước xác lập những định hướng hợp tác mới, cụ thể hóa các cam kết thành dự án thiết thực và cùng đóng góp vào sự phát triển của mỗi bên. Theo ông, Việt Nam và Nhật Bản cần xây dựng khuôn khổ hợp tác kinh tế hướng tới tương lai, dựa trên quan hệ đối tác bình đẳng và lợi ích chung, thay vì mô hình hỗ trợ một chiều.

Về nội dung hợp tác, Giáo sư Ohno đề xuất thúc đẩy các dự án có ý nghĩa chiến lược, tập trung vào bốn lĩnh vực: phát triển nguồn nhân lực khoa học - công nghệ và chuyển đổi số, nâng cao năng lực doanh nghiệp Việt Nam, cải thiện môi trường đô thị và phát triển hạ tầng chiến lược. Hợp tác cần được mở rộng sang các lĩnh vực có tiềm năng như năng lượng, bán dẫn, vật liệu mới, y tế và chăm sóc sức khỏe, đồng thời tăng cường kết nối doanh nghiệp và tháo gỡ các rào cản đầu tư. Hợp tác lao động cần gắn với cải thiện điều kiện làm việc, đào tạo kỹ năng, bảo vệ quyền lợi người lao động và tăng cường phối hợp xử lý các vi phạm. Về hạ tầng, hai bên cần lựa chọn dự án trên cơ sở đánh giá tổng thể chất lượng, chi phí, tiến độ và hiệu quả vận hành. Giáo sư Ohno cũng nhấn mạnh yêu cầu nâng cao tính minh bạch và khả năng dự báo chính sách nhằm thúc đẩy môi trường đầu tư ổn định hơn nữa.

Theo chuyên gia quan hệ quốc tế, Nghiên cứu viên cao cấp tại Học viện Chính sách công, Đại học Tokyo Nishizawa Toshiro, an ninh năng lượng, phát triển cơ sở hạ tầng, cải thiện môi trường đầu tư và hợp tác về khoáng sản thiết yếu có thể là những nội dung trọng tâm trong chương trình nghị sự tại hội đàm thượng đỉnh Việt Nam - Nhật Bản tháng 11/2026. Nhận định này được đưa ra trong bối cảnh Nhật Bản tăng cường bảo đảm an ninh kinh tế và đa dạng hóa chuỗi cung ứng, qua đó làm nổi bật hơn nữa vai trò của Việt Nam trong hợp tác song phương.

 Bên cạnh hợp tác kinh tế và an ninh, ông Nishizawa cho rằng hai nước có thể mở rộng hợp tác trong các vấn đề an ninh phi truyền thống như ứng phó với biến đổi khí hậu, dịch bệnh truyền nhiễm, tội phạm xuyên quốc gia và khủng bố. Những lĩnh vực này có khả năng tạo ra kết quả thiết thực, đồng thời củng cố lòng tin giữa hai nước. Hợp tác an ninh cũng cần được thúc đẩy theo hướng phù hợp với chính sách đối ngoại độc lập, tự chủ của Việt Nam.

Nhìn lại lịch sử quan hệ hai nước hơn nửa thế kỷ qua, Việt Nam và Nhật Bản chính thức thiết lập quan hệ ngoại giao ngày 21/9/1973. Nhân dịp kỷ niệm 50 năm thiết lập quan hệ ngoại giao, ngày 27/11/2023, lãnh đạo hai nước ra Tuyên bố chung, nâng cấp quan hệ lên Đối tác Chiến lược Toàn diện vì hòa bình và thịnh vượng ở châu Á và trên thế giới. Đây là cơ sở để hai bên tiếp tục mở rộng và làm sâu sắc hợp tác trên nhiều lĩnh vực.

Hiện nay giao lưu nhân dân tiếp tục là một điểm nổi bật trong quan hệ song phương. Theo số liệu của Cục Quản lý xuất nhập cảnh và lưu trú Nhật Bản, tính đến cuối tháng 6/2026, số người Việt Nam cư trú tại Nhật Bản là 693.750 người, tăng 12.650 người so với cuối năm trước. Việt Nam là cộng đồng người nước ngoài lớn thứ hai tại Nhật Bản, sau Trung Quốc với 941.031 người.

Hợp tác kinh tế vẫn tiếp tục là một trụ cột quan trọng. Trong 9 tháng đầu năm 2026, kim ngạch thương mại Việt Nam - Nhật Bản đạt 44 tỷ USD, tăng 15% so với cùng kỳ năm trước. Trong 8 tháng đầu năm, vốn đăng ký cấp mới của các nhà đầu tư Nhật Bản tại Việt Nam đạt khoảng 1,42 tỷ USD, đứng thứ năm trong số các quốc gia và vùng lãnh thổ có vốn đầu tư đăng ký cấp mới. Nhật Bản hiện có hơn 5.800 dự án đầu tư tại Việt Nam, với tổng vốn đăng ký lũy kế hơn 81 tỷ USD. Nhiều doanh nghiệp Nhật Bản, trong đó có Toyota, Honda, Panasonic, Mitsubishi, AEON, Sumitomo và Sojitz, đang hoạt động tại Việt Nam trong các lĩnh vực sản xuất, bán lẻ, logistics và dịch vụ. Bên cạnh đầu tư và thương mại, Nhật Bản còn là một trong những nhà cung cấp viện trợ phát triển chính thức (ODA) hàng đầu của Việt Nam kể từ khi nối lại viện trợ vào tháng 11/1992.

Trên nền tảng hợp tác truyền thống, hai nước đang từng bước mở rộng quan hệ sang các lĩnh vực có hàm lượng công nghệ cao và ý nghĩa chiến lược, nhất là năng lượng, khoáng sản quan trọng, trí tuệ nhân tạo (AI), bán dẫn và công nghệ vũ trụ. Trong chuyến thăm Việt Nam tháng 5/2026, Thủ tướng Nhật Bản Takaichi Sanae đã hội đàm với Tổng Bí thư Tô Lâm và Thủ tướng Lê Minh Hưng. Hai bên nhấn mạnh việc thúc đẩy quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện, đồng thời xác định an ninh kinh tế là một hướng hợp tác cần ưu tiên.

Một số nội dung được hai bên đề cập cho thấy định hướng này gắn với những nhu cầu cụ thể. Hai nước nhất trí xem xét hỗ trợ thu xếp nguồn cung dầu thô cho Nhà máy lọc dầu Nghi Sơn thông qua Cơ quan Bảo hiểm Xuất khẩu và Đầu tư Nhật Bản (NEXI), trong khuôn khổ sáng kiến Power Asia, tăng cường khả năng chống chịu của chuỗi cung ứng khoáng sản quan trọng, thúc đẩy hợp tác trong lĩnh vực AI, bao gồm phát triển các mô hình phù hợp với ngôn ngữ và văn hóa Việt Nam. Hai bên cũng nhấn mạnh việc cải thiện môi trường đầu tư, tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp Nhật Bản và thúc đẩy hợp tác kinh tế.

Về đối ngoại, ngày 2/5/2026, Thủ tướng Takaichi công bố định hướng phát triển mới của sáng kiến Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương tự do và rộng mở (FOIP) tại Đại học Quốc gia Hà Nội. Việt Nam và Nhật Bản đồng thời khẳng định tiếp tục phối hợp về các vấn đề khu vực và quốc tế.

Qua đây có thể thấy quan hệ Việt Nam - Nhật Bản đang mở rộng từ các lĩnh vực hợp tác truyền thống sang những vấn đề gắn trực tiếp với thúc đẩy tăng trưởng, an ninh kinh tế và khả năng chống chịu. Chuyến thăm Nhật Bản của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm lần này sẽ là dịp để lãnh đạo hai nước tiếp tục trao đổi về các ưu tiên hợp tác trong thời gian tới, thúc đẩy quan hệ song phương ngày càng sâu sắc hơn, hài hòa lợi ích và đáp ứng nhu cầu an ninh và phát triển của mỗi nước, đồng thời đóng góp tích cực cho hòa bình, ổn định và phát triển của khu vực và thế giới.

TS. Đỗ Thị Ánh

Trung tâm Nghiên cứu Nhật Bản, Viện Nghiên cứu Châu Á- Thái Bình Dương

Tài liệu tham khảo

1.        日本時事新聞. (2026). ベトナムのトー・ラム書記長兼国家主席、11月8〜11日に訪日　両陛下と会見、高市首相と会談へ (Tổng biên tập: Akinai Kanehiro, Tổng Bí thư kiêm Chủ tịch nước Việt Nam Tô Lâm thăm Nhật Bản từ ngày 8 đến 11/11, hội kiến Nhà vua và Hoàng hậu, hội đàm với Thủ tướng Takaichi Sanae). https://jpjj.jp/articles/to-lam-vietnam-japan-visit-november/ (Truy cập ngày 26/10/2026).

2.        日本時事新聞. (2026). 越最高指導者、来月９日国会演説 (Lãnh đạo cấp cao Việt Nam phát biểu trước Quốc hội Nhật Bản ngày 9/11). https://www.jiji.com/jc/article?k=2026103000764&g=pol (Truy cập ngày 30/10/2026).

2.        日本貿易振興機構（JETRO）. (2026). ベトナム、1～8月の外国企業の対内直接投資認可額を公表 (Việt Nam công bố số liệu vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài được cấp phép trong giai đoạn tháng 1–8). https://www.jetro.go.jp/biznews/2026/09/0865fa4f2aa7f7d9.html (Truy cập ngày 23/10/2026).

3.        Kyodo News English. (2026). Tokyo: Vietnamese President To Lam will make a four-day visit to Japan from Nov. 8. Bài đăng trên Facebook của Kyodo News English (Truy cập ngày 23/10/2026).

4.        Báo Điện tử Chính phủ. (2026). Thủ tướng Nhật Bản: “Như rồng bay lên, Việt Nam đang phát triển với tốc độ hết sức ấn tượng”. https://baochinhphu.vn/thu-tuong-nhat-ban-nhu-rong-bay-len-viet-nam-dang-phat-trien-voi-toc-do-het-suc-an-tuong-1022605021223563.htm (Truy cập ngày 23/10/2026).

5.        外務省（日本国外務省）. (2026). ラム・ベトナム共産党書記長兼国家主席夫妻の訪日 (Chuyến thăm Nhật Bản của Tổng Bí thư Đảng Cộng sản Việt Nam kiêm Chủ tịch nước Tô Lâm và phu nhân). https://www.mofa.go.jp/mofaj/s_sa/sea1/vn/pageit_000001_00015.html (Truy cập ngày 23/10/2026).

6.        首相官邸. (2026). 令和8年10月23日（金）午前 内閣官房長官記者会見 (Họp báo sáng ngày 23/10/2026 của Chánh Văn phòng Nội các). https://www.kantei.go.jp/jp/tyoukanpress/202610/23_a.html (Truy cập ngày 23/10/2026).

7.        首相官邸. (2026). 閣議案件（令和8年10月23日）(Các nội dung được Nội các thông qua ngày 23/10/2026). https://www.kantei.go.jp/jp/kakugi/2026/kakugi-2026102301.html (Truy cập ngày 23/10/2026).

8.        外務省（日本国外務省）. (2026). ラム・ベトナム共産党書記長兼国家主席との日ベトナム首脳会談及び昼食会 (Hội đàm thượng đỉnh Nhật Bản – Việt Nam và tiệc trưa với Tổng Bí thư Đảng Cộng sản Việt Nam kiêm Chủ tịch nước Tô Lâm). https://www.mofa.go.jp/mofaj/s_sa/sea1/vn/pageit_000001_02919.html (Truy cập ngày 23/10/2026).

9.        外務省（日本国外務省）. (2026). フン首相との日・ベトナム首脳会談 (Hội đàm thượng đỉnh Nhật Bản – Việt Nam với Thủ tướng Phạm Minh Chính). https://www.mofa.go.jp/mofaj/s_sa/sea1/vn/pageit_000001_02922.html (Truy cập ngày 23/10/2026).

10.   外務省（日本国外務省）. (2023). 日・ベトナム首脳会談 (Hội đàm thượng đỉnh Nhật Bản – Việt Nam). https://www.mofa.go.jp/mofaj/s_sa/sea1/vn/pageit_000001_00004.html (Truy cập ngày 23/10/2026).

11.   外務省（日本国外務省）. (n.d.). ベトナム基礎データ (Thông tin cơ bản về Việt Nam). https://www.mofa.go.jp/mofaj/area/vietnam/data.html (Truy cập ngày 23/10/2026).

12.   出入国在留管理庁. (2026). 令和８年６月末における在留外国人数について (Số lượng người nước ngoài cư trú tại Nhật Bản tính đến cuối tháng 6/2026). https://www.moj.go.jp/isa/publications/press/13_00070.html (Truy cập ngày 23/10/2026).

13.   Thông tấn xã Việt Nam. (2026). Cổng thông tin điện tử TTXVN – Tin tức trong 7 ngày qua. https://news.vnanet.vn/?created=7%20day&scode=1&qcode=17 (Truy cập ngày 30/10/2026).