Tuyên bố chung Việt Nam – Trung Quốc năm 2026, được công bố nhân chuyến thăm của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm từ ngày 14–17/04/2026, phản ánh bước chuyển rõ nét từ khuôn khổ ngoại giao truyền thống sang định hướng hợp tác thực chất, gắn với các chỉ số đánh giá cụ thể (KPI). Với dung lượng hơn 8.000 từ, văn kiện này định hình một mô hình hợp tác mới, trong đó hai trụ cột Kinh tế và An ninh được thúc đẩy song song và có tính bổ trợ lẫn nhau.

Điểm nhấn chiến lược là việc xây dựng hệ sinh thái kinh tế dọc tuyến đường sắt khổ tiêu chuẩn và thúc đẩy kinh tế số (5G). Khác với trước đây, các dự án hạ tầng lớn giờ đây được vận hành dưới cơ chế quản trị rủi ro nghiêm ngặt, coi an ninh dữ liệu và mạng là điều kiện tiên quyết. Cơ chế "3+3" (Quốc phòng - An ninh - Ngoại giao) được đẩy mạnh để bảo trợ cho giao thương và ổn định biên giới.

Điểm nhấn chiến lược nằm ở định hướng phát triển hệ sinh thái kinh tế dọc các tuyến đường sắt khổ tiêu chuẩn, đồng thời thúc đẩy kinh tế số, đặc biệt là hạ tầng 5G. So với giai đoạn trước, các dự án hạ tầng quy mô lớn hiện được triển khai dưới cơ chế quản trị rủi ro chặt chẽ hơn, trong đó an ninh dữ liệu và an ninh mạng được xác định là điều kiện tiên quyết. Bên cạnh đó, cơ chế “3+3” (Quốc phòng – An ninh – Ngoại giao) tiếp tục được tăng cường nhằm bảo đảm môi trường thuận lợi cho giao thương và duy trì ổn định khu vực biên giới.

Về đối ngoại, Việt Nam nhất quán coi quan hệ với Trung Quốc là "ưu tiên hàng đầu", nhưng lồng ghép khéo léo yếu tố "tự cường" theo tinh thần Đại hội XIV. Trung Quốc không chỉ là láng giềng gần mà còn là "chất xúc tác" về công nghệ lõi và vốn để Việt Nam hiện đại hóa sức sản xuất. Bên cạnh đó, việc kiểm soát bất đồng trên Biển Đông thông qua ngôn ngữ hữu nghị giúp tạo không gian rộng lớn hơn cho các hợp tác trọng điểm, hướng tới mục tiêu chung: vươn mình trong kỷ nguyên mới.

Về đối ngoại, Việt Nam tiếp tục nhất quán xác định quan hệ với Trung Quốc là “ưu tiên hàng đầu”, đồng thời khéo léo lồng ghép yêu cầu “tự cường” theo tinh thần Đại hội XIV. Trong cách tiếp cận này, Trung Quốc không chỉ là quốc gia láng giềng gần gũi mà còn được nhìn nhận như một nguồn lực thúc đẩy, đặc biệt về công nghệ lõi và dòng vốn phục vụ quá trình hiện đại hóa năng lực sản xuất của Việt Nam. Song song đó, việc kiểm soát bất đồng trên Biển Đông thông qua cách tiếp cận mang tính xây dựng, ngôn ngữ hữu nghị góp phần mở rộng dư địa cho các lĩnh vực hợp tác trọng điểm, hướng tới mục tiêu chung là phát triển và nâng cao vị thế trong bối cảnh kỷ nguyên mới.

TS. Vũ Quý Sơn - Trung tâm Nghiên cứu Biển Đông và Nam Thái Bình Dương