Thứ trưởng Nguyễn Hoàng Long làm việc với Thứ trưởng Bộ Thương mại, Công nghiệp và Tài nguyên Hàn Quốc Kang Kamchan về các vấn đề hợp tác trong lĩnh vực năng lượng

(Nguồn: https://tapchicongthuong.vn/thu-truong-nguyen-hoang-long-lam-viec-voi-thu-truong-bo-thuong-mai--cong-nghiep-va-tai-nguyen-han-quoc-ve-hop-tac-nang-luong-hat-nhan-530843.htm)

1. Chính sách phát triển năng lượng nhằm đảm bảo an ninh năng lượng của Hàn Quốc

Chính sách năng lượng của Hàn Quốc hiện nay đang bước vào giai đoạn thực thi mạnh mẽ sau khi Kế hoạch Cơ bản về Cung cầu Điện lực lần thứ 11 (giai đoạn 2024–2038) chính thức được thông qua. Khác với định hướng của người láng giềng Nhật Bản hay Trung Quốc, chiến lược của Seoul tập trung vào khái niệm CFE (Carbon-Free Energy - Năng lượng không phát thải Carbon) thay vì chỉ giới hạn ở năng lượng tái tạo (RE100). Điều này cho phép Hàn Quốc đặt Điện hạt nhân ngang hàng với Điện gió, Điện mặt trời và Hydro để bảo vệ chuỗi sản xuất chip bán dẫn độc quyền và các trung tâm dữ liệu AI đang bùng nổ.

Hàn Quốc đã xóa bỏ hoàn toàn lộ trình "đóng cửa hạt nhân" của chính quyền tiền nhiệm. Dưới khung chính sách hiện tại, điện hạt nhân được xác định là nguồn điện nền cốt lõi, rẻ và không phát thải. Chính phủ phê duyệt xây dựng thêm các lò phản ứng quy mô lớn mới (thế hệ APR-1400) và thúc đẩy dự án lò phản ứng mô-đun nhỏ (SMR) nội địa đầu tiên. Đồng thời, đẩy nhanh tiến trình tái khởi động và gia hạn vận hành cho các lò phản ứng an toàn hiện hữu. Thông qua Đạo luật Đặc biệt về Quản lý Chất thải Phóng xạ Cấp độ Cao (HLRW Act) nhằm luật hóa trách nhiệm xử lý rác thải hạt nhân — một bước đi pháp lý bắt buộc để duy trì sự phát triển bền vững của ngành này. Hàn Quốc quy hoạch đưa tỷ trọng nguồn điện không phát thải (gồm hạt nhân, năng lượng tái tạo, hydro/amoniac sạch) đạt 53% vào năm 2030 và tăng vọt lên 70% vào năm 2038.

Hàn Quốc đang thực hiện bước chuyển dịch thực dụng sang năng lượng tái tạo. Đặt mục tiêu đạt công suất lắp đặt 100 GW năng lượng tái tạo vào năm 2030, nâng tỷ trọng điện xanh lên 21,7% vào năm 2030 và 33% vào năm 2038. Quy hoạch Điện gió ngoài khơi do Chính phủ dẫn dắt. Gỡ bỏ mô hình thả nổi cho tư nhân tự xin phép. Theo Đạo luật Thúc đẩy Điện gió Ngoài khơi (OWP Promotion Act), Chính phủ sẽ chủ động quy hoạch các vùng biển tập trung, thực hiện đánh giá môi trường trước, sau đó đấu thầu trọn gói nhằm giảm thiểu xung đột với ngành ngư nghiệp và tăng tốc độ triển khai. Thay đổi cuộc chơi từ RPS sang Đấu thầu, Hàn Quốc đang xúc tiến lộ trình thay thế hệ thống Hạn ngạch năng lượng tái tạo (RPS) truyền thống bằng Hệ thống đấu thầu tập trung. Sự thay đổi này giúp bình ổn giá điện xanh và khuyến khích các hợp đồng mua bán điện trực tiếp (DPPA) giữa tập đoàn công nghệ (như Samsung, SK Hynix) với các nhà phát triển nguồn điện sạch. Triển khai sớm hệ thống pin lưu trữ năng lượng (BESS) quy mô lớn tại các khu vực trọng điểm để hấp thụ lượng điện mặt trời dư thừa vào ban ngày, tránh hiện tượng quá tải lưới điện cục bộ. Hàn Quốc cũng đang hiện thực hóa nền kinh tế Hydro và khai tử than đá. Để tận dụng hạ tầng các nhà máy nhiệt điện cũ thay vì đóng cửa gây lãng phí, Hàn Quốc thử nghiệm áp dụng công nghệ đồng đốt amoniac sạch (với nhà máy than) và hydro (với nhà máy khí LNG). Lộ trình đóng cửa hoàn toàn các nhà máy than cũ cũ kỹ vẫn được giữ vững, chuyển đổi công năng sang các nguồn đốt hỗn hợp phi carbon. Đạo luật Kinh tế Hydro thiết lập hệ thống chứng nhận "Hydro sạch" quốc gia và mở sàn đấu thầu phát điện hydro chuyên biệt, tạo động lực cho các tập đoàn lớn (như Hyundai, POSCO) đầu tư vào chuỗi cung ứng hydro lỏng quốc tế.

Hàn Quốc có nhiều nét tương đồng với Nhật Bản do cả hai đều là những "hòn đảo năng lượng" (phụ thuộc lớn vào nhập khẩu). Tuy nhiên, dưới thời chính quyền cựu Tổng thống Yoon Suk-yeol, Hàn Quốc đã có những điều chỉnh mang tính bước ngoặt, chuyển từ việc loại bỏ hạt nhân sang biến năng lượng hạt nhân thành trụ cột xuất khẩu và an ninh quốc gia. Phục hưng năng lượng Hạt nhân và xuất khẩu công nghệ hạt nhân thế hệ mới là thay đổi lớn nhất trong chính sách hiện tại của Hàn Quốc. Chính phủ đã nối lại việc xây dựng các lò phản ứng (như Shin-Hanul 3 và 4) và đặt mục tiêu đưa tỷ trọng điện hạt nhân lên hơn 30% vào năm 2030. Hàn Quốc đặt mục tiêu xuất khẩu 10 nhà máy điện hạt nhân vào năm 2030, cạnh tranh trực tiếp với Nga và Trung Quốc tại các thị trường như Châu Âu và Trung Đông. Đầu tư mạnh vào Lò phản ứng mô-đun nhỏ (SMR) để linh hoạt hóa nguồn cung điện. Hàn Quốc vừa công bố dự thảo kế hoạch dài hạn với những mục tiêu cụ thể để đạt được Net Zero vào năm 2050. Thay vì chỉ tập trung vào RE100 (100% năng lượng tái tạo), Hàn Quốc đang thúc đẩy sáng kiến Năng lượng không phát thải (CFE) toàn cầu, bao gồm cả hạt nhân và thu giữ carbon (CCS) vào danh mục năng lượng sạch. Cơ cấu nguồn điện đến 2030 bao gồm Hạt nhân (31,8%), Năng lượng tái tạo (21,6%), Than đá (19,7%), và LNG (22,9%). Lộ trình đóng cửa các nhà máy nhiệt điện than cũ và chuyển sang đốt kèm Amoniac hoặc chuyển sang dùng khí LNG để giảm phát thải.

Hàn Quốc xác định công nghệ pin và hệ thống lưu trữ (ESS) là chìa khóa để giải quyết tính bất ổn của năng lượng tái tạo. Chính phủ hỗ trợ ba "ông lớn" (LG Energy Solution, Samsung SDI, SK On) để duy trì vị thế dẫn đầu toàn cầu trước sự cạnh tranh từ Trung Quốc. Đầu tư mạnh vào các dự án lưu trữ điện quy mô lớn để ổn định lưới điện quốc gia khi tỷ trọng điện gió và mặt trời tăng lên. Đồng thời Hàn Quốc đặt mục tiêu trở thành quốc gia tiên phong trong hệ sinh thái Hydro, tập trung vào giao thông vận tải (xe bus, xe tải hydro của Hyundai) và sử dụng hydro trong sản xuất thép và hóa chất, xây dựng các cầu cảng chuyên dụng để tiếp nhận hydro từ nước ngoài (như Trung Đông và Úc). Trong bối cảnh căng thẳng địa chính trị, Hàn Quốc đang nỗ lực giảm phụ thuộc vào các nguyên liệu thô từ một số thị trường nhất định bằng cách thắt chặt hợp tác với Mỹ và các nước Đông Nam Á, ban hành các quy định mới (Luật tài nguyên đặc biệt) để đảm bảo dự trữ quốc gia về các khoáng sản thiết yếu cho xe điện và năng lượng sạch.

Trước các căng thẳng leo thang tại Trung Đông vào đầu năm 2026, Chính phủ Hàn Quốc đã thiết lập các cơ chế ứng phó khẩn cấp như: Ổn định nguồn cung tức thời, triển khai các biện pháp bình ổn giá trong nước, Đa dạng hóa thị trường nhập khẩu, tìm kiếm nguồn cung thay thế, Phát triển năng lượng tái tạo, tuy nhiên Hàn Quốc cũng đối mặt và đang xử lý bài học về việc nâng cấp hạ tầng lưới điện khi công suất năng lượng tái tạo vượt ngưỡng chịu tải của hệ thống cũ, Phục hồi năng lượng hạt nhân vừa đảm bảo tự chủ năng lượng, vừa thực hiện mục tiêu phát thải ròng bằng không (Net Zero), Đầu tư mạnh mẽ vào nền kinh tế Hydrogen, coi đây là mũi nhọn để giảm phụ thuộc vào LNG và than đá trong tương lai. Áp dụng công nghệ cao để tối ưu hóa việc sử dụng năng lượng như Mô hình Khu công nghiệp xanh thông minh (SGIC), tự chủ năng lượng tại chỗ và thiết lập nền tảng năng lượng thông minh để giảm lãng phí. Sử dụng Big Data và AI để dự báo nhu cầu và điều tiết tải điện, giúp giảm áp lực lên hệ thống trong các khung giờ cao điểm. Bên cạnh đó, Hàn Quốc tích cực đẩy mạnh hợp tác quốc tế và ngoại giao năng lượng, thông qua hợp tác chuyển giao công nghệ, chia sẻ kinh nghiệm đầu tư cơ sở hạ tầng, hệ thống lưu trữ năng lượng (ESS) và giải pháp LNG với các đối tác chiến lược như Việt Nam. Đồng thời đảm bảo an ninh chuỗi cung ứng nguyên liệu thông qua việc tích cực ký kết các biên bản ghi nhớ về khoáng sản thiết yếu phục vụ sản xuất pin và xe điện, nhằm bảo đảm an ninh năng lượng trong kỷ nguyên điện hóa.

Như vậy, chính sách năng lượng của Hàn Quốc là sự kết hợp giữa "Hạt nhân + Tái tạo + Công nghệ Lưu trữ", không chỉ nhằm xanh hóa nền kinh tế trong nước mà còn muốn trở thành "siêu cường xuất khẩu năng lượng sạch".

2. Liên hệ với việc triển khai thực hiện Nghị quyết 70-NQ/TW của Việt Nam

Quan điểm chỉ đạo của Nghị quyết 70-NQ/TW về bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 đó là: Đảng lãnh đạo toàn diện; Nhà nước kiến tạo thể chế, chính sách đột phá và kiểm soát hạ tầng năng lượng chiến lược; người dân và doanh nghiệp là trung tâm, là chủ thể phát triển năng lượng quốc gia, trong đó kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo, khu vực tư nhân là một trong những động lực quan trọng nhất. Bảo đảm vững chắc an ninh năng lượng quốc gia là nền tảng, là tiền đề quan trọng để phát triển đất nước, là bộ phận quan trọng của an ninh quốc gia. Phát triển năng lượng được ưu tiên cao nhất để đáp ứng yêu cầu tăng trưởng liên tục trên 10% trong giai đoạn tới, thực hiện hai mục tiêu 100 năm của đất nước. Quy hoạch phát triển năng lượng quốc gia phải được lãnh đạo, chỉ đạo triển khai thực hiện tập trung, thống nhất, đồng bộ, nghiêm túc, hiệu quả. Mục tiêu tổng quát đến năm 2030, bảo đảm vững chắc an ninh năng lượng quốc gia; cung cấp năng lượng đầy đủ, ổn định, chất lượng cao, giảm phát thải cho phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh, nâng cao đời sống người dân, bảo vệ môi trường sinh thái. Từng bước chuyển đổi năng lượng đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước và cam kết quốc tế. Tầm nhìn đến 2045, bảo đảm vững chắc an ninh năng lượng quốc gia; thị trường năng lượng cạnh tranh lành mạnh, bình đẳng, minh bạch, hiệu quả, phù hợp với thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa; ngành năng lượng phát triển đồng bộ, bền vững, sử dụng hiệu quả tài nguyên, bảo vệ môi trường, giảm phát thải khí nhà kính và thích ứng với biến đổi khí hậu; hệ thống hạ tầng năng lượng thông minh, hiện đại, kết nối hiệu quả với khu vực và quốc tế; chất lượng nguồn nhân lực, trình độ khoa học - công nghệ và năng lực quản trị ngành năng lượng đạt trình độ ngang với các nước công nghiệp phát triển hiện đại.

Với các quan điểm chỉ đạo, mục tiêu, tầm nhìn nêu trên trong quá trình triển khai thực hiện, Việt Nam cần tham khảo kinh nghiệm quốc tế và hợp tác quốc tế, đặc biệt là với Hàn Quốc để đạt được kết quả cao nhất. Kinh nghiệm của Hàn Quốc trong việc đảm bảo an ninh năng lượng là một mô hình tham khảo có giá trị cao đối với Việt Nam, đặc biệt trong bối cảnh hai nước có sự hợp tác chặt chẽ trong lĩnh vực năn lượng và đều đang đối mặt với nhu cầu điện năng tăng trưởng mạnh, cam kết trung hòa carbon vào năm 2050 và áp lực từ biến động chuỗi cung ứng toàn cầu. Một số kinh nghiệm cụ thể rút ra từ chính sách năng lượng của Hàn Quốc là: Chiến lược "Đa dạng hóa và linh hoạt" trong cơ cấu nguồn điện; Xây dựng khuôn khổ pháp lý thực chất (Luật hóa thay vì chỉ là kế hoạch); Tập trung vào hạ tầng lưới điện và năng lượng phân tán; Hợp tác quốc tế và đa dạng hóa nguồn cung nhập khẩu; Đào tạo nguồn nhân lực trong các lĩnh vực năng lượng mới.

Tóm lại, nếu Việt Nam muốn áp dụng kinh nghiệm Hàn Quốc, cốt lõi là phải chuyển từ "tư duy quy hoạch" sang "tư duy thực thi". Sự hợp tác chiến lược giữa hai nước hiện nay về điện hạt nhân, điện gió, điện mặt trời, lưới điện thông minh… chính là cơ hội để Việt Nam tiếp nhận trực tiếp các kinh nghiệm này, giúp rút ngắn lộ trình an ninh năng lượng và hướng tới mục tiêu trung hòa carbon vào năm 2050.

Tài liệu tham khảo

1.      Bộ Thương mại, Công nghiệp và Năng lượng Hàn Quốc (MOTIE), Kế hoạch Cơ bản về Cung cầu Điện lực lần thứ 11 (2024–2038) (The 11th Basic Plan for Long-Term Electricity Supply and Demand), tháng 2 năm 2025 (Thông báo số 2025-169).

2.      Choi, H. và các cộng sự (2025), "High-ambition climate action in all sectors can achieve a 60% greenhouse gas emissions reduction in Korea by 2035", Nghiên cứu Đánh giá Mô hình Tích hợp Khí hậu (IAM) - EarthArXiv (2025/2026).

3.      Kustova, I. (2025), "From Partnership to Leadership: Energising EU-Korea Cooperation on the Road to Net Zero", Trung tâm Nghiên cứu Chính sách Châu Âu (CEPS) & Đối tác EU-Hàn Quốc, 5/2025.

4.      Kustova, I. (2025), "From Partnership to Leadership: Energising EU-Korea Cooperation on the Road to Net Zero", Trung tâm Nghiên cứu Chính sách Châu Âu (CEPS) & Đối tác EU-Hàn Quốc (Tháng 5/2025).

5.      Kim, Y. K. (Đại học Nữ sinh Ewha, 2025), "Major Outlook of The 11th Basic Plan for Electricity Supply and Demand" (Tổng quan dự báo cốt lõi của Kế hoạch cơ bản cung cầu điện lực lần thứ 11), Tạp chí của Hội Kỹ sư Tài nguyên khoáng sản và Năng lượng Hàn Quốc (한국자원공학회지 - 2025)

6.      Lee, Y. và các cộng sự (Transactions of the Korean Nuclear Society, 2025), "Preliminary Analysis of Daily Load-Following Operation for OPR 1000 and Soluble Boron-Free SMR", Tạp chí Năng lượng MDPI / Hệ thống Mô phỏng hạt nhân (2025)

7.      Quốc hội Hàn Quốc, Đạo luật Đặc biệt về Mở rộng Lưới điện Quốc gia (Special Act on National Power Grid Expansion), Đạo luật Thúc đẩy Điện gió Ngoài khơi (Offshore Wind Power Promotion Act), Đạo luật Đặc biệt về Quản lý Chất thải Phóng xạ Cấp độ Cao (High-Level Radioactive Waste - HLRW Act), 2024-2025.

8.      Tập đoàn Điện lực Hàn Quốc (KEPCO), Kế hoạch dài hạn lần thứ 11 về Thiết bị truyền tải và Trạm biến áp (11th LPTSE, 2024–2038).

9.      Ủy ban Quốc gia về Trung hòa Carbon và Tăng trưởng Xanh, Chiến lược quốc gia về Trung hòa Carbon và Tăng trưởng Xanh & Kế hoạch cơ bản quốc gia lần thứ 1 (Cập nhật thực thi giai đoạn 2024–2026).

10.  https://vneec.gov.vn/tin-tuc/pho-bien-kien-thuc/t43166/han-quoc-thuc-day-hieu-qua-nang-luong-phat-trien-ben-vung

11.  https://vietnamese.korea.net/NewsFocus/Policies/view?articleId=290304

Võ Hải Thanh

Viện Nghiên cứu Châu Á Thái Bình Dương