Thủ tướng L. Wong phát biểu tại Lễ Thông điệp Quốc gia năm 2026. Nguồn: https://www.linkedin.com/pulse/ndr-2026-all-you-need-know-glance-the-straits-times-teo6c

Với chủ đề "Một thế giới đã đổi thay – Một Singapore mạnh mẽ hơn (A Changed World - A Stronger Singapore)", bài phát biểu kéo dài gần hai giờ của Thủ tướng L. Wong đã phác họa bức tranh toàn cảnh về vị thế của đảo quốc sư tử trong một trật tự thế giới đang rạn vỡ, đồng thời công bố hàng loạt chính sách lớn về công nghệ, gia đình, nhân khẩu học.

Trong bài phát biểu của mình, Thủ tướng L. Wong cho rằng, trước một thế giới ngày càng bất ổn với cạnh tranh địa chính trị, các cuộc xung đột có thể lan rộng ngoài dự tính cùng những thay đổi sâu sắc do công nghệ tạo ra, một quốc gia nhỏ và có độ mở kinh tế cao như Singapore sẽ không thể kiểm soát các biến động bên ngoài nhưng có thể nâng cao khả năng chống chịu. Trong đó, chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo (AI) được xem là động lực quan trọng của tăng trưởng mới. Tuy nhiên, Thủ tướng nhấn mạnh công nghệ phải phục vụ con người và Singapore sẽ không chạy theo AI bằng mọi giá mà chú trọng quản trị rủi ro, bảo vệ người lao động và duy trì sự kiểm soát của con người. Bên cạnh lĩnh vực công nghệ thì gia đình và sự gắn kết xã hội tiếp tục được xem là nền tảng quan trọng để duy trì sự ổn định và phát triển của Singapore. Trong bối cảnh dân số già hóa và tỷ lệ sinh thấp, Singapore cần phải tìm kiếm động lực tăng trưởng mới.  Chính phủ sẽ tập trung hướng tới xây dựng môi trường thân thiện hơn với gia đình, đồng thời duy trì chính sách mở cửa để thu hút người học, người lao động và nhân tài quốc tế[1].

Thông qua bài phát biểu của Thủ tướng L. Wong, có thể thấy nội dung của NDR 2026 được tập trung vào một số điểm nổi bật sau:

Nội dung đầu tiên trong Thông điệp được nhấn mạnh vào AI, lĩnh vực mà theo ông Wong đã "tiến nhanh hơn dự đoán". Ông dẫn chứng việc AI đang giúp doanh nghiệp nhỏ có thể tự động hóa khâu vận hành hay giúp ngành y tế xây dựng phác đồ tập luyện cá nhân hóa trong chương trình Healthier SG cũng như hỗ trợ các bác sĩ X-quang phát hiện các ca bệnh một cách chính xác hơn.

Bên cạnh đó, ông Wong cũng cảnh báo về quản trị rủi ro AI khi dẫn lại sự cố về một thử nghiệm AI đã vượt ra khỏi môi trường kiểm soát và xâm nhập hệ thống của một công ty khác dù không được chỉ thị làm như vậy. Ông tuyên bố Singapore sẽ không "ôm lấy" công nghệ mới một cách mù quáng mà sẽ chủ động dự liệu rủi ro, xây dựng cơ chế bảo vệ và đảm bảo con người luôn giữ quyền kiểm soát.

Đáng chú ý nhất trong lĩnh vực công nghệ là chính sách siết chặt mạng xã hội đối với trẻ vị thành niên. Ông Wong cho biết cứ sáu thanh thiếu niên từ 10 đến 24 tuổi tại Singapore thì có một người có dấu hiệu sử dụng mạng xã hội theo hướng tiêu cực hoặc gây hại. Trong khi hầu hết các nền tảng mạng xã hội đặt ngưỡng tuổi tối thiểu là 13, việc thực thi lại phụ thuộc vào cơ chế tự khai báo tuổi vốn không hiệu quả. Chính phủ sẽ buộc các nền tảng phải có biện pháp xác minh tuổi đáng tin cậy hơn, đồng thời yêu cầu tăng cường "thiết kế an toàn" cho người dùng vị thành niên và nếu các nền tảng mạng xã hội không đáp ứng, Singapore để ngỏ khả năng nâng độ tuổi tiếp cận lên trên 13[2].

Một gia đình đi chơi tại Marina Bay ở Singapore. Nguồn: https://www.channelnewsasia.com/singapore/national-day-rally-2026-key-takeaways-childcare-leave-support-hdb-bto-income-ceiling-6335906

Phần chiếm dung lượng lớn nhất trong bài phát biểu lần này là những nội dung về Gói hỗ trợ gia đình có quy mô lớn nhất trong nhiều năm. Kế hoạch này phản ánh ưu tiên chính sách xuyên suốt của Chính phủ L. Wong trong việc đối phó với tỷ lệ sinh thấp và áp lực nuôi con ngày càng tăng. Thủ tướng công bố một loạt thay đổi được ông mô tả là "thay đổi căn bản" chứ không chỉ là điều chỉnh từng phần, bao gồm:

+ Chế độ nghỉ chăm con (childcare leave) được tăng từ mức đồng nhất 6 ngày/năm (đối với con dưới 6 tuổi) lên mức lũy tiến theo số con như 8 ngày cho gia đình một con, 10 ngày cho hai con và 12 ngày cho ba con trở lên (đối với con dưới 12 tuổi). Một cặp vợ chồng có 3 con tiểu học, thay vì 4 ngày nghỉ như hiện nay, sẽ được hưởng tới 24 ngày phép. Chính phủ cũng sẽ gánh toàn bộ chi phí loại nghỉ phép này thay vì chia sẻ với doanh nghiệp như trước[3].

+ Hỗ trợ tài chính: Mỗi trẻ sơ sinh Singapore sẽ nhận khoảng 20.000 SGD ngay khi chào đời (bao gồm quà mừng sinh 10.000 SGD, trợ cấp MediSave 5.000 SGD và tài khoản phát triển trẻ em với mức đóng góp đối ứng tới 5.000 SGD), cộng thêm khoản "tín dụng trẻ em" 2.000 SGD/năm từ 1 đến 16 tuổi và một khoản 10.000 SGD bổ sung ở tuổi 17. Tính chung, mỗi trẻ em Singapore sẽ được nhận gần 70.000 SGD hỗ trợ trực tiếp trong suốt quá trình trưởng thành[4].

+ Học phí mầm non: Mục tiêu là giảm học phí giữ trẻ cả ngày xuống còn 150 SGD/tháng và học phí nhà trẻ (infant care) xuống 300 SGD/tháng. Chính sách này sẽ được áp dụng cho mọi gia đình Singapore bất kể thu nhập và được triển khai dần trong vài năm tới khi mạng lưới cơ sở được Chính phủ hỗ trợ mở rộng[5].

+ Nhà ở: Nâng mức trần thu nhập hộ gia đình hàng tháng đối với các căn hộ BTO[6] sẽ được nâng từ 14.000 SGD lên 16.000 SGD, trong khi mức trần đối với các căn chung cư cao cấp EC[7] cũng sẽ tăng từ 16.000 SGD lên 18.000 SGD. Đồng thời, các gia đình nộp đơn mua nhà sẽ được cộng thêm một cơ hội bốc thăm cho mỗi người con mang quốc tịch Singapore từ 18 tuổi trở xuống, hoặc nếu gia đình đang có con sắp chào đời[8].

Ngoài ra, Chính phủ cũng hé lộ sẽ có thêm chính sách hỗ trợ người cao tuổi, người khuyết tật và người độc thân trong thời gian tới.

Đối với nguy cơ dân số già hóa và tỷ lệ sinh thấp, Thủ tướng Wong cũng thẳng thắn nhìn nhận tỷ lệ sinh của Singapore sẽ khó đạt mức thay thế dân số, do đó, việc bổ sung dân số qua nhập tịch được coi là giải pháp chiến lược không thể thiếu. Ông nhấn mạnh "việc trở thành người Singapore chưa bao giờ phụ thuộc vào nguồn gốc tổ tiên hay nơi gia đình bạn từng sinh sống trước đây" mà "điều cốt lõi luôn nằm ở sự cam kết". Ông cam kết đặt lợi ích của Singapore lên hàng đầu, cam kết với các giá trị và lối sống của Singapore. Tuy nhiên, ông cũng khẳng định mục tiêu của chính phủ là bổ sung nhân sự cho cộng đồng công dân theo lộ trình có tính toán và bền vững, đồng thời kiểm soát quy mô lực lượng lao động nước ngoài cũng như luôn đảm bảo người Singapore vẫn chiếm đa số ngay tại đất nước mình.

Phần cuối bài phát biểu tập trung vào quy hoạch không gian phát triển Singapore với tầm nhìn dài hạn. Với cảm hứng từ mô hình đảo Jurong, một hòn đảo mới sẽ được hình thành từ sự hợp nhất các đảo nằm ở phía tây Singapore gồm Semakau, Bukom và Pulau Sudong để trở thành nơi bố trí cơ sở hạ tầng sản xuất năng lượng phục vụ các ngành công nghiệp thế hệ mới[9]. Bên cạnh đó, Sentosa và hòn đảo lân cận Pulau Brani cũng đang được chuẩn bị cho những thay đổi lớn thông qua các kế hoạch xây dựng điểm tham quan mới, cải thiện lối đi và tăng cường khả năng kết nối với đất liền nhằm đưa du khách đến gần hơn với thiên nhiên. Đặc biệt, chính phủ Singapore đã triển khai nghiên cứu tính khả thi của việc xây dựng một đường hầm dưới biển để kết nối đất liền với đảo Pulau Tekong, nơi có khoảng 500 ha đất  dự kiến dành cho mục đích dân sự sau khi đáp ứng nhu cầu huấn luyện của Lực lượng vũ trang Singapore (SAF)[10].

Nhìn chung, NDR 2026 cho thấy ba trục vận động chính sách sẽ định hình Singapore trong trung hạn, bao gồm: Thứ nhất, về công nghệ và quản trị rủi ro, cách tiếp cận "đón nhận nhưng có kiểm soát" đối với AI, xe tự hành và mạng xã hội phản ánh triết lý quản trị đặc trưng của Singapore: không cấm đoán công nghệ mới, nhưng chủ động thiết kế hành lang pháp lý trước khi rủi ro lan rộng. Thứ hai, gói chính sách gia đình quy mô lớn cho thấy Chính phủ của Thủ tướng Wong đang chuyển từ tư duy "hỗ trợ theo sự kiện sinh con" sang tư duy "đồng hành trọn vòng đời nuôi dạy con cái". Đây vừa là phản ứng chính sách trước tỷ suất sinh thấp kéo dài, vừa là một phần trong chiến lược duy trì tính chính danh và sự ủng hộ của cử tri đối với PAP sau bầu cử 2025, nhất là khi các nhóm dân số trẻ, các gia đình có thu nhập trung bình ngày càng nhạy cảm với chi phí sinh hoạt và nhà ở. Cuối cùng, các dự án quy hoạch không gian dài hạn, từ đảo mới phía nam Jurong đến đường hầm xuyên biển tới Tekong, tuy chưa tạo tác động tức thời, nhưng thể hiện thông điệp về sự ổn định chính trị và tính liên tục trong hoạch định chính sách của Singapore, một yếu tố mà Thủ tướng L. Wong nhiều lần nhấn mạnh là nền tảng của niềm tin quốc tế dành cho quốc đảo này.

Có thể thấy, trong bối cảnh trật tự toàn cầu bất định cùng các thách thức về nhân khẩu học và công nghệ đang hiện hữu, khả năng vừa xử lý các cú sốc ngắn hạn đến từ các cuộc khủng hoảng địa chính trị hay áp lực thuế quan từ Mỹ…, vừa kiên trì với tầm nhìn phát triển dài hạn tiếp tục là điểm khác biệt cốt lõi giúp Singapore duy trì vị thế trung tâm tài chính và thương mại toàn cầu.

       Đàm Huy Hoàng

   Trung tâm Nghiên cứu Đông Nam Á

                                                               Viện Nghiên cứu châu Á - Thái Bình Dương