Kế thừa và phát triển đường lối đối ngoại được xác lập qua các kỳ đại hội trước, chính sách đối ngoại sau Đại hội XII của Lào thể hiện định hướng chiến lược toàn diện theo xu hướng chuyển từ định hướng bảo đảm an ninh – chính trị sang mô hình đối ngoại phục vụ phát triển, đồng thời tăng cường năng lực cân bằng chiến lược của một quốc gia nhỏ trong cấu trúc khu vực đang cạnh tranh ngày càng gay gắt. Một trong những định hướng xuyên suốt là “tiếp tục kiên định đường lối đối ngoại hòa bình, độc lập, hữu nghị và hợp tác phát triển với tất cả các quốc gia theo nguyên tắc ngoại giao phòng ngừa, ngoại giao kinh tế”[1]. Đại hội XII nhấn mạnh việc duy trì môi trường quốc tế ổn định là điều kiện tiên quyết cho phát triển kinh tế – xã hội và bảo đảm an ninh quốc gia. Trong bối cảnh cạnh tranh địa chính trị gia tăng tại khu vực, định hướng này giúp Lào tránh bị cuốn vào các liên kết mang tính đối đầu, đồng thời duy trì dư địa hợp tác với nhiều đối tác khác nhau.

Tổng Bí thư Đảng NDCM Lào Thongloun Sisoulith phát biểu khai mạc Đại hội

Bên cạnh đó, Đại hội XII của Lào tiếp tục “thúc đẩy các mối quan hệ hợp tác đối ngoại theo hướng đa chiều, đa phương, đa hình thức và đa cấp độ giữa các quốc gia; đồng thời tăng cường quan hệ giữa Đảng NDCM Lào với các đảng chính trị trên thế giới và phát huy vai trò của ngoại giao nhân dân, trên cơ sở cùng có lợi, tôn trọng lẫn nhau về độc lập, chủ quyền và lợi ích quốc gia”[2]. Điểm đáng chú ý là nội hàm của đa phương hóa không chỉ giới hạn ở hợp tác chính trị mà còn mở rộng sang các lĩnh vực kinh tế, thương mại, đầu tư và kết nối khu vực. Lào tích cực tham gia ASEAN, các cơ chế hợp tác tiểu vùng Mekong và các khuôn khổ hợp tác quốc tế[3], nhằm mở rộng không gian phát triển, giảm phụ thuộc kinh tế và nâng cao khả năng thích ứng trước môi trường quốc tế đa cực.

Định hướng nổi bật khác của Lào là sự chuyển dịch mạnh sang mô hình ngoại giao phục vụ phát triển. Đối ngoại ngày càng được xem là công cụ trực tiếp để thu hút đầu tư, mở rộng thị trường, tiếp nhận công nghệ và thúc đẩy hội nhập kinh tế quốc tế. Mục tiêu lớn thứ năm trong Kế hoạch phát triển kinh tế xã hội 5 năm lần thứ 10 (2025 –2030) của Lào là “Hội nhập, kết nối khu vực và toàn cầu được mở rộng và tối ưu hóa để đạt hiệu quả phát triển”[4]. Điều này phản ánh sự chuyển đổi từ tư duy đối ngoại bảo đảm an ninh sang đối ngoại lấy phát triển kinh tế làm trung tâm – xu hướng phổ biến của nhiều quốc gia đang phát triển hiện nay.

Trong quan hệ đối ngoại, Lào theo đuổi chiến lược cân bằng linh hoạt nhằm tối đa hóa lợi ích phát triển và hạn chế nguy cơ phụ thuộc chiến lược. Lào tiếp tục tăng cường quan hệ đối tác chiến lược toàn diện với Trung Quốc, đặc biệt trong triển khai các dự án kết nối và hợp tác kinh tế. Với Việt Nam, chính sách đối ngoại của Lào đặc biệt nhấn mạnh ý nghĩa và sự cần thiết của việc duy trì và củng cố quan hệ hữu nghị vĩ đại, đoàn kết đặc biệt Việt - Lào, thúc đẩy hợp tác kinh tế, thương mại và kết nối giữa hai nước theo hướng thực chất và hiệu quả hơn. Bên cạnh đó, Lào duy trì quan hệ với Nga, các nước xã hội chủ nghĩa và các đối tác truyền thống khác[5], nhằm đa dạng hóa quan hệ đối ngoại và mở rộng dư địa chiến lược. Cách tiếp cận này phản ánh đặc trưng của ngoại giao quốc gia nhỏ: không đối đầu, không liên minh quân sự, nhưng chủ động, linh hoạt trong chính sách để phục vụ lợi ích quốc gia.

Tổng Bí thư Tô Lâm và Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Lào, Thongloun Sisoulith trong cuộc hội đàm

Đại hội XII cũng cho thấy nỗ lực nâng cao vị thế quốc tế và vai trò địa - kinh tế của Lào[6]. Từ một quốc gia lục địa, Lào hướng tới trở thành trung tâm kết nối giao thông, năng lượng và logistics của tiểu vùng Mekong và khu vực Đông Nam Á lục địa. Việc thúc đẩy các hành lang kinh tế xuyên biên giới, hợp tác năng lượng và kết nối hạ tầng không chỉ phục vụ tăng trưởng kinh tế mà còn giúp Lào gia tăng vai trò chiến lược trong cấu trúc khu vực. Qua đó, đối ngoại trở thành công cụ quan trọng nhằm nâng cao “quyền lực vị thế” của quốc gia.

Những định hướng chiến lược trong chính sách đối ngoại của Lào sau Đại hội XII có nhiều điểm tương đồng với định hướng đối ngoại được khẳng định tại Đại hội XIV của Đảng Cộng sản Việt Nam. Cả hai quốc gia đều nhấn mạnh nguyên tắc độc lập, tự chủ, đa phương hóa quan hệ quốc tế và đặt đối ngoại phục vụ phát triển đất nước làm mục tiêu trung tâm. Lào chuyển sang cách tiếp cận linh hoạt hơn nhằm huy động nguồn lực bên ngoài cho phát triển kinh tế và bảo đảm cân bằng chiến lược. Trong khi đó, Việt Nam cũng định hướng “đẩy mạnh khai thác các khuôn khổ quan hệ đối tác chiến lược toàn diện, đối tác chiến lược, đối tác toàn diện; tiếp tục xác lập, nâng cấp quan hệ với một số đối tác quan trọng, tạo thuận lợi cho phát triển kinh tế, thu hút nguồn nhân lực, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Nâng cao vai trò vị thế của Việt Nam tại các cơ chế đa phương; chủ động, tích cực tham gia định hình các thể chế đa phương. Nâng tầm đối ngoại đa phương và song phương. Đẩy mạnh công tác ngoại giao kinh tế phục vụ phát triển kinh tế - xã hội đi vào chiều sâu - thực chất. Đẩy mạnh các hình thức ngoại giao mới...)[7]. Sự hội tụ về tư duy chiến lược này cho thấy quan hệ Việt Nam – Lào đang bước vào giai đoạn chuyển từ nền tảng hữu nghị truyền thống sang mô hình liên kết phát triển và phối hợp chiến lược sâu hơn.

Trong bối cảnh các tác động từ cạnh tranh địa chính trị, chuyển dịch chuỗi cung ứng và các thách thức an ninh phi truyền thống gia tăng, quan hệ Việt Nam – Lào trên kênh đối ngoại Đảng tiếp tục giữ vai trò trung tâm trong cấu trúc quan hệ song phương, vừa là nền tảng chính trị – tư tưởng, vừa là cơ chế định hướng chiến lược cho hợp tác toàn diện giữa hai nước. Thông qua các cơ chế tiếp xúc cấp cao, trao đổi lý luận và phối hợp chính sách, hai Đảng không chỉ củng cố lòng tin chính trị mà còn bảo đảm sự ổn định và phát triển lâu dài của quan hệ đặc biệt Việt Nam - Lào theo hướng thực chất, hiệu quả và bền vững.

Lê Hòa

Trung tâm Nghiên cứu Đông Nam Á