Tại phiên họp toàn thể của Hạ viện ngày 20/5/2026, Tổng thống Indonesia Prabowo Subianto công bố kế hoạch đưa hoạt động xuất khẩu các mặt hàng chủ lực của đất nước dưới sự kiểm soát tập trung của một cơ quan hoặc doanh nghiệp nhà nước được chỉ định. Cơ chế này nhằm giúp kiểm soát tốt hơn giá trị thực của hàng hóa xuất khẩu, hạn chế tình trạng khai báo giá thấp, thất thoát nguồn thu và dòng ngoại tệ chảy ra nước ngoài[i].

Tổng thống Prabowo Subianto tham dự phiên họp toàn thể của Hạ viện tại Jakarta, Indonesia ngày 20/5/2026. Nguồn: https://apnews.com/article/indonesia-prabowo-resources-coal-nickel-9a2daec6efffe70032020b19bc54d618

Trong giai đoạn đầu triển khai chính sách, ba nhóm hàng được đưa vào diện kiểm soát gồm dầu cọ thô (CPO), than đá và các sản phẩm niken, đây đều là những sản phẩm mà Indonesia đang giữ vị thế chi phối trên thị trường toàn cầu. Theo quy định mới, doanh nghiệp nhà nước Danantara Sumberdaya Indonesia (DSI) sẽ đảm nhận vai trò điều phối hoạt động xuất khẩu các mặt hàng này[ii]. Đồng thời, sau mỗi một quý Chính phủ Indonesia sẽ rà soát và xem xét bổ sung thêm các mặt hàng tài nguyên chiến lược vào diện kiểm soát.

Theo Tổng thống Prabowo Subianto, lộ trình triển khai chính sách sẽ được chia thành hai giai đoạn: Giai đoạn I (giai đoạn thử nghiệm) diễn ra từ ngày 1/6/2026 đến hết tháng 9/2026, trước khi được tổng kết và đánh giá trong quý IV cùng năm. Trong thời gian này, hoạt động xuất khẩu ba mặt hàng nói trên vẫn được thực hiện trực tiếp giữa doanh nghiệp xuất khẩu và đối tác nước ngoài, song các giao dịch phải được khai báo với DSI[iii] và toàn bộ doanh thu từ xuất khẩu tài nguyên thiên nhiên của Indonesia sẽ phải được chuyển vào hệ thống ngân hàng nhà nước của nước này[iv]. Giai đoạn II (DSI chính thức đi vào hoạt động) dự kiến bắt đầu từ tháng 1/2027. Theo đó, DSI sẽ trực tiếp quản lý toàn bộ quy trình xuất khẩu, từ ký kết hợp đồng, tổ chức giao hàng đến thanh toán quốc tế. Doanh nghiệp nhà nước này sẽ thu mua hàng hóa từ các nhà sản xuất trong nước trước khi xuất bán cho đối tác nước ngoài theo mức giá tham chiếu được xác lập trên các sàn giao dịch quốc tế[v].

Tổng thống Prabowo Subianto đọc bài phát biểu của mình tại phiên họp toàn thể của Hạ viện tại Jakarta, Indonesia ngày 20/5/2026. Nguồn: https://apnews.com/article/indonesia-prabowo-resources-coal-nickel-9a2daec6efffe70032020b19bc54d618

Giới chức Indonesia cho rằng chính sách mới này được xem là sự tiếp nối của chiến lược “chủ nghĩa tài nguyên quốc gia” mà Indonesia theo đuổi trong nhiều năm qua, và là bước đi cần thiết để bảo vệ lợi ích quốc gia trong bối cảnh thị trường hàng hóa toàn cầu biến động mạnh. Tổng thống Prabowo nhấn mạnh: “Indonesia không thể tiếp tục để tài nguyên quốc gia bị định giá thấp và cần bảo đảm nguồn lợi từ tài nguyên thiên nhiên được giữ lại nhiều hơn cho nền kinh tế trong nước”[vi].

Tuy nhiên, các động thái siết kiểm soát xuất khẩu của Indonesia cũng làm dấy lên nhiều lo ngại trong cộng đồng doanh nghiệp. Các hiệp hội doanh nghiệp nước này cho rằng việc tập trung hóa hoạt động xuất khẩu có thể khiến quy trình thương mại trở nên kém linh hoạt hơn, kéo dài thủ tục hành chính và làm suy giảm niềm tin của nhà đầu tư nước ngoài[vii].

Không chỉ gây tranh luận trong giới doanh nghiệp, chính sách mới của Jakarta cũng nhanh chóng tác động tới thị trường tài chính Indonesia. Ngay sau tuyên bố của Tổng thống Prabowo, thị trường chứng khoán Indonesia đã có phản ứng tiêu cực khi nhiều nhà đầu tư lo ngại về xu hướng gia tăng can thiệp của nhà nước vào nền kinh tế. Chỉ số chứng khoán chính của Jakarta (JKSE) tại phiên mở cửa đã giảm 0,82% vào ngày 20/5/2026 sau khi đã giảm 3,5% vào ngày trước đó[viii]. Tổ chức xếp hạng tín nhiệm S&P Global Ratings cảnh báo rằng kế hoạch này có thể ảnh hưởng đến xuất khẩu của Indonesia, làm giảm doanh thu của chính phủ và cán cân thanh toán của nước này[ix].

Có thể thấy, việc Indonesia tăng cường kiểm soát các mặt hàng xuất khẩu chiến lược không chỉ cho thấy xu hướng gia tăng vai trò điều tiết của nhà nước đối với lĩnh vực tài nguyên, mà còn cho thấy mục tiêu tăng cường kiểm soát chuỗi giá trị xuất khẩu và nguồn thu ngoại tệ quốc gia của Indonesia. Tuy thế, chính sách này cũng làm dấy lên một số lo ngại về việc quy trình thương mại trở nên kém linh hoạt hơn hay suy giảm niềm tin của nhà đầu tư nước ngoài[x].

                                                                             ThS. Nguyễn Thị Hồng Lam

Trung tâm Nghiên cứu Đông Nam Á, Viện Nghiên cứu Châu Á - Thái Bình Dương