Thư ký Thường trực Bộ Quốc phòng Singapore Joseph Leong phát biểu khai mạc tại Tiệc chiêu đãi chính thức của Hội thảo Chuyển đổi số Quốc phòng lần thứ 4.

 Nguồn: https://www.mindef.gov.sg/news-and-events/latest-releases/21jul26-nr2/

Với chủ đề “Xây dựng năng lực tự cường số và thông tin: Công nghệ, chuẩn mực và Môi trường hợp nhất Không gian mạng - Thông tin” (Building Digital and Information Resilience: Technology, Norms, and the Cyber Information Continuum), DDS 2026 thu hút hơn 300 quan chức quốc phòng cấp cao, học giả, chuyên gia công nghệ và đối tác quốc tế đến từ 35 quốc gia, bao gồm các nước ASEAN và nhiều đối tác ngoài khu vực (như Australia, Trung Quốc, Đức, Estonia, Italy, Nhật Bản, Litva, Vương quốc Anh và Hoa Kỳ).[1] Tiếp nối thành công của các kỳ hội thảo trước, DDS 2026 tiếp tục khẳng định vai trò là diễn đàn đối thoại và hợp tác hàng đầu của khu vực về quốc phòng trong không gian số,[2] tạo điều kiện để các bên trao đổi quan điểm, chia sẻ kinh nghiệm và thúc đẩy các sáng kiến hợp tác nhằm ứng phó trước những thách thức an ninh số ngày càng phức tạp mà các lực lượng quốc phòng trong khu vực đang cùng đối mặt.[3]

Phát biểu tại Tiệc chiêu đãi chính thức trước thềm Hội thảo Chuyển đổi số Quốc phòng lần thứ 4 (DDS 2026), Thư ký Thường trực Bộ Quốc phòng Singapore Joseph Leong nhận định rằng không gian số đang trải qua sự chuyển đổi mang tính căn bản, từ một lĩnh vực chủ yếu đóng vai trò hỗ trợ trở thành một không gian chiến lược độc lập, nơi lợi thế quân sự, lòng tin chiến lược và năng lực răn đe có thể được tạo lập ngay cả trước khi xung đột vũ trang nổ ra. Theo ông, sự phát triển nhanh chóng của trí tuệ nhân tạo (AI), đặc biệt là AI tác nhân (Agentic AI), đã đưa các chủ thể nhân tạo (synthetic actors) tham gia trực tiếp vào quá trình tác chiến, qua đó làm thay đổi bản chất của hoạt động quân sự hiện đại. Những công nghệ này không chỉ nâng cao tốc độ xử lý và khả năng phân tích dữ liệu, mà còn làm giảm đáng kể ngưỡng tiếp cận và thời gian triển khai các cuộc tấn công mạng cũng như các chiến dịch thông tin quy mô lớn.[4]

Ông Joseph Leong đồng thời nhấn mạnh rằng môi trường địa chính trị quốc tế đang trở nên cạnh tranh và bất định hơn, trong khi các cuộc cạnh tranh chiến lược giữa các quốc gia ngày càng diễn ra dưới ngưỡng xung đột vũ trang, thông qua các hoạt động trên không gian mạng, các hệ thống số, cơ sở hạ tầng trọng yếu và hệ sinh thái thông tin.[5] Trong bối cảnh đó, dữ liệu đã trở thành “địa hình chiến lược” của chiến trường hiện đại, còn ưu thế trên không gian số ngày càng có ý nghĩa quyết định đối với hiệu quả của các hoạt động quân sự.

Đồng quan điểm, Tướng Sir Rob Magowan, Tư lệnh Bộ Chỉ huy Tác chiến Không gian mạng và Tác chiến Đặc biệt của Vương quốc Anh, cho rằng sự phát triển của AI và các công nghệ số đang làm gia tăng cả cơ hội lẫn thách thức đối với an ninh quốc gia. Để ứng phó hiệu quả với các mối đe dọa hỗn hợp (hybrid threats), các quốc gia cần tăng cường chia sẻ thông tin về các mối đe dọa mạng, phát triển năng lực tác chiến trên không gian mạng và mở rộng hợp tác giữa lực lượng quốc phòng với khu vực công nghiệp công nghệ. Theo ông, trong bối cảnh dữ liệu trở thành yếu tố cốt lõi của chiến trường hiện đại, khả năng thích ứng nhanh, phối hợp chặt chẽ với các đối tác và khai thác hiệu quả các công nghệ mới sẽ là những nhân tố quyết định năng lực phòng thủ cũng như khả năng ứng phó trước các thách thức an ninh số ngày càng phức tạp.[6]

Từ những thay đổi của môi trường an ninh, DDS 2026 tập trung thảo luận ba ba vấn đề trọng tâm đối với các cơ quan quốc phòng: (i) nâng cao khả năng thích ứng của các lực lượng quốc phòng trước tác động của AI, tác chiến mạng và các công nghệ mới nổi; (ii) xây dựng cơ chế quản trị AI trong lĩnh vực quân sự, bảo đảm trách nhiệm giải trình và duy trì vai trò kiểm soát của con người; và (iii) thúc đẩy các chuẩn mực quốc tế, tăng cường đối thoại, xây dựng lòng tin và mở rộng hợp tác nhằm giảm thiểu nguy cơ leo thang xung đột trên không gian mạng.[7] Đây được xem là những ưu tiên quan trọng để nâng cao năng lực ứng phó của các cơ quan quốc phòng trước môi trường an ninh số đang thay đổi nhanh chóng.

Các đại biểu thống nhất nhận định rằng các mối đe dọa trên không gian mạng và không gian thông tin ngày càng mang tính xuyên quốc gia, vượt quá khả năng ứng phó của từng quốc gia đơn lẻ. Trong bối cảnh đó, việc xây dựng năng lực tự cường số và thông tin (digital and information resilience) cần được triển khai theo cách tiếp cận hợp tác toàn diện, kết hợp giữa phối hợp công – tư, huy động sự tham gia của toàn xã hội và tăng cường hợp tác quốc tế nhằm nâng cao khả năng phòng ngừa, phát hiện và ứng phó với các thách thức an ninh số. Đối với ASEAN, việc thúc đẩy chia sẻ thông tin, xây dựng năng lực và tăng cường phối hợp giữa các lực lượng quốc phòng được xác định là những điều kiện tiên quyết để củng cố khả năng chống chịu và xây dựng một môi trường an ninh số khu vực an toàn, ổn định và bền vững.

Bên cạnh việc tăng cường năng lực, các đại biểu cũng nhấn mạnh sự cần thiết phải xây dựng và triển khai hiệu quả các chuẩn mực quốc tế về quản trị không gian mạng. Theo đó, ASEAN tiếp tục khẳng định cam kết thực hiện 11 chuẩn mực của Nhóm Chuyên gia Chính phủ Liên hợp quốc (UN GGE) về hành vi có trách nhiệm của các quốc gia trong không gian mạng, đồng thời kế thừa những kết quả đạt được từ việc thông qua Danh mục kiểm tra triển khai các chuẩn mực ASEAN (ASEAN Norms Implementation Checklist) tại Hội nghị Bộ trưởng Kỹ thuật số ASEAN lần thứ 5 (ADGMIN). Trọng tâm hiện nay là chuyển hóa các chuẩn mực này từ khuôn khổ chính sách sang thực tiễn triển khai trong lĩnh vực quốc phòng, thông qua các sáng kiến cụ thể như Cuộc diễn tập An ninh mạng khu vực ASEAN (ASEAN Regional Cyber Exercise), các khóa đào tạo và chương trình xây dựng năng lực do Trung tâm Xuất sắc về An ninh mạng và Thông tin (ACICE) tổ chức, cũng như việc xây dựng các hướng dẫn thực thi chuẩn mực an ninh mạng. Những hoạt động này được kỳ vọng sẽ góp phần củng cố lòng tin, nâng cao khả năng phối hợp và tăng cường năng lực tự cường số của ASEAN trước các thách thức an ninh ngày càng phức tạp trong kỷ nguyên số.[8]

Nhìn chung, DDS 2026 tiếp tục khẳng định vai trò là diễn đàn đối thoại chiến lược hàng đầu của khu vực về quốc phòng trong không gian số, tạo điều kiện để các nước ASEAN và các đối tác cùng nhận diện những thách thức an ninh số mới nổi, chia sẻ kinh nghiệm, thúc đẩy ứng dụng công nghệ và trao đổi các giải pháp nhằm nâng cao năng lực tự cường số, khả năng chống chịu thông tin và năng lực ứng phó tập thể trước các mối đe dọa xuyên biên giới. Bên lề DDS, chuỗi hoạt động như Hội nghị Bàn tròn ASEAN lần thứ 4 về Không gian số, Phiên họp Nhóm Chuyên gia ACICE lần thứ 7 và Phiên họp Hội đồng Cố vấn ACICE lần thứ 5 đã góp phần mở rộng đối thoại chính sách, tăng cường kết nối mạng lưới chuyên gia và thúc đẩy hợp tác thực chất trong lĩnh vực an ninh mạng và thông tin. Thông qua các hoạt động này, ACICE tiếp tục củng cố vai trò là đầu mối điều phối và kết nối hợp tác giữa ASEAN với các đối tác quốc tế, góp phần thúc đẩy một kiến trúc an ninh số khu vực mở, bao trùm, dựa trên lòng tin và có khả năng chống chịu cao trước những thách thức an ninh trong kỷ nguyên số.

ThS. Trịnh Hải Tuyến

Trung tâm Nghiên cứu ASEAN và các vấn đề quốc tế