Đây cũng là một trong những vấn đề đáng chú ý được đặt ra tại Diễn đàn Truyền thông châu Á - Thái Bình Dương 2026, diễn ra ngày 5/9 tại Thâm Quyến, Trung Quốc, với sự tham dự của hơn 400 đại biểu từ 42 quốc gia và vùng lãnh thổ. Chủ đề của Diễn đàn  “Xây dựng con đường hướng tới thịnh vượng chung cho Cộng đồng châu Á - Thái Bình Dương: Đồng thuận và hành động của truyền thông”  cho thấy một cách tiếp cận đáng suy nghĩ: hợp tác khu vực không chỉ được xây dựng bằng thương mại và đầu tư, mà còn bằng sự hiểu biết giữa con người với con người.

Trí tuệ nhân tạo, mạng xã hội và các nền tảng số mở rộng khả năng tiếp cận thông tin, đồng thời làm cho thông tin sai lệch, định kiến và những cách diễn giải đối lập có thể lan truyền với tốc độ chưa từng có. Vì vậy, vai trò của truyền thông trong hợp tác khu vực đang thay đổi. Điều này đặc biệt có ý nghĩa đối với châu Á - Thái Bình Dương. Đây là một trong những khu vực đa dạng trên thế giới về trình độ phát triển, thể chế, văn hóa và lịch sử. Chính sự đa dạng ấy làm nên nét đặc trưng của khu vực, nhưng cũng đòi hỏi các bên phải không ngừng tìm kiếm điểm tương đồng, thu hẹp khoảng cách và thúc đẩy hợp tác trên cơ sở tôn trọng lẫn nhau.

Các cuộc trao đổi tại Thâm Quyến vì vậy không chỉ tập trung vào tương lai của ngành báo chí, mà còn mở rộng sang các vấn đề như giao lưu giữa các nền văn hóa, trí tuệ nhân tạo, chuyển đổi số, liên kết công nghiệp và phát triển xanh, qua đó cho thấy truyền thông ngày càng gắn bó chặt chẽ với những vấn đề rộng lớn hơn của phát triển khu vực. Việc Diễn đàn hình thành cơ chế đối tác truyền thông, thúc đẩy các chương trình hợp tác và công bố Đồng thuận Thâm Quyến có ý nghĩa không chỉ ở số lượng sáng kiến được đưa ra, mà quan trọng hơn là ở nỗ lực chuyển từ các cuộc gặp riêng lẻ sang những cơ chế hợp tác thường xuyên và bền vững hơn giữa các cơ quan truyền thông trong khu vực.

Trong bối cảnh Việt Nam đang đẩy mạnh đổi mới mô hình phát triển, đồng thời tiếp tục đổi mới phương thức tổ chức và hoạt động theo hướng nâng cao chất lượng, hiệu quả theo tinh thần Nghị quyết số 19-NQ/TW, yêu cầu tăng cường kết nối và thích ứng với những chuyển biến của khu vực ngày càng trở nên quan trọng. Là một nền kinh tế có độ mở cao và ngày càng tham gia sâu vào các mạng lưới sản xuất, thương mại và công nghệ của châu Á - Thái Bình Dương, hội nhập đối với Việt Nam vì thế không chỉ là khả năng đưa hàng hóa vào một thị trường hay thu hút dòng vốn đầu tư. Hội nhập bền vững còn đòi hỏi khả năng hiểu đối tác, xây dựng lòng tin và duy trì đối thoại ngay cả khi tồn tại những khác biệt. Đây cũng là lĩnh vực mà truyền thông, nghiên cứu và giao lưu nhân dân có thể đóng góp trực tiếp. Khi các xã hội hiểu rõ hơn về quá trình phát triển, văn hóa và những mối quan tâm của nhau, nền tảng cho hợp tác kinh tế, chính trị và đổi mới mô hình phát triển cũng trở nên vững chắc hơn.

Châu Á - Thái Bình Dương trong những năm tới có thể vẫn tồn tại cạnh tranh và khác biệt. Một cộng đồng khu vực không có nghĩa là các nền kinh tế phải có cùng lợi ích hay cùng cách nhìn nhận mọi vấn đề. Giá trị của hợp tác khu vực nằm ở chỗ các bên vẫn có thể tìm được điểm tương đồng để tiếp tục đối thoại và hợp tác trong những lĩnh vực cùng có lợi. Theo nghĩa đó, thông điệp đáng chú ý từ Diễn đàn tại Thâm Quyến không chỉ dành cho giới truyền thông. Đó còn là nguyên tắc của hội nhập khu vực: kết nối tạo ra cơ hội, nhưng lòng tin mới giúp những kết nối ấy trở nên bền vững.

TS. Nguyễn Hà Phương

Viện Nghiên cứu Châu Á- Thái Bình Dương