Thông cáo nhấn mạnh năm 2026 là dấu mốc quan trọng khi ASEAN chính thức bước vào giai đoạn triển khai Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045 cùng các Kế hoạch chiến lược của ba trụ cột Chính trị - An ninh, Kinh tế và Văn hóa - Xã hội. Các Bộ trưởng tái khẳng định cam kết củng cố đoàn kết và thống nhất nội khối, duy trì vai trò trung tâm của ASEAN trong cấu trúc khu vực đang định hình, đồng thời tiếp tục thúc đẩy chủ nghĩa đa phương, đề cao luật pháp quốc tế, Hiến chương Liên hợp quốc và Hiến chương ASEAN nhằm tăng cường khả năng ứng phó trước các thách thức truyền thống và phi truyền thống.

Trong tiến trình xây dựng Cộng đồng ASEAN, Hội nghị nhất trí đẩy mạnh triển khai các chiến lược về kết nối khu vực, phát triển hạ tầng, logistics, chuyển đổi số và thành phố thông minh; đồng thời tiếp tục thực hiện Sáng kiến Hội nhập ASEAN (IAI) nhằm thu hẹp khoảng cách phát triển giữa các quốc gia thành viên. Thông cáo cũng khẳng định vai trò bổ trợ của các cơ chế hợp tác tiểu vùng, đặc biệt tại khu vực Mekong, trong thúc đẩy liên kết kinh tế, kết nối hạ tầng, phát triển bền vững và nâng cao khả năng chống chịu trước các thách thức về nguồn nước, năng lượng và biến đổi khí hậu. Bên cạnh đó, ASEAN tái khẳng định cam kết tiếp tục hỗ trợ Timor-Leste hoàn tất quá trình hội nhập để tham gia đầy đủ và hiệu quả vào mọi lĩnh vực hợp tác của Hiệp hội với tư cách thành viên thứ 11.

Về hợp tác chính trị - an ninh, Thông cáo nhấn mạnh mục tiêu duy trì Đông Nam Á là khu vực hòa bình, ổn định và an toàn; tiếp tục thúc đẩy giải trừ quân bị, không phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt và tăng cường hợp tác trong khuôn khổ Hiệp ước Khu vực Đông Nam Á không có vũ khí hạt nhân (SEANWFZ). Hội nghị đồng thời khẳng định quyết tâm nâng cao hiệu quả hợp tác ứng phó các thách thức an ninh phi truyền thống như khủng bố, tội phạm xuyên quốc gia, tội phạm mạng, lừa đảo trực tuyến, mua bán người, rửa tiền và an ninh biển; tăng cường phối hợp giữa các cơ quan thực thi pháp luật, chia sẻ thông tin và nâng cao năng lực nhằm bảo đảm hòa bình, ổn định và an ninh khu vực.

Quang cảnh Hội nghị Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN lần thứ 59 (AMM -59). Nguồn: Vietnam.vn

Trong lĩnh vực kinh tế, các Bộ trưởng đánh giá ASEAN tiếp tục duy trì khả năng chống chịu trước những biến động của kinh tế thế giới, đồng thời khẳng định quyết tâm thúc đẩy hội nhập kinh tế sâu rộng hơn thông qua nâng cấp các hiệp định thương mại và đầu tư nội khối, tăng cường kết nối chuỗi cung ứng, phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa, mở rộng hợp tác với các đối tác và triển khai hiệu quả Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP). Thông cáo đặc biệt nhấn mạnh việc hoàn tất đàm phán Hiệp định Khung Kinh tế số ASEAN (DEFA), dự kiến ký kết tại Hội nghị Cấp cao ASEAN lần thứ 49 vào cuối năm 2026. Đây được xem là bước tiến quan trọng trong quá trình xây dựng không gian kinh tế số thống nhất, thúc đẩy thương mại điện tử, kết nối dữ liệu, thanh toán số, đổi mới sáng tạo và ứng dụng trí tuệ nhân tạo, góp phần đưa ASEAN trở thành trung tâm kinh tế số có sức cạnh tranh toàn cầu.

Thông cáo cũng xác định phát triển bền vững tiếp tục là một trong những ưu tiên xuyên suốt của ASEAN trong giai đoạn tới. Theo đó, các nước thành viên sẽ đẩy mạnh chuyển đổi xanh, chuyển đổi năng lượng, phát triển kinh tế tuần hoàn, kinh tế biển, tài chính xanh và tăng cường khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu, đồng thời lồng ghép việc thực hiện Tầm nhìn ASEAN 2045 với các Mục tiêu phát triển bền vững (SDGs) của Liên hợp quốc nhằm hướng tới tăng trưởng bao trùm và bền vững.

Thông cáo cũng ghi nhận nhiều sáng kiến và đóng góp của các quốc gia thành viên trong thúc đẩy hợp tác khu vực, trong đó đánh giá cao việc Việt Nam tổ chức thành công Diễn đàn Tương lai ASEAN (ASEAN Future Forum) lần thứ ba tại Hà Nội vào tháng 6/2026. Hội nghị khẳng định Diễn đàn đã trở thành kênh đối thoại quan trọng, góp phần thúc đẩy trao đổi về các vấn đề chiến lược, tăng cường khả năng chống chịu và định hình các định hướng phát triển của ASEAN trong tương lai.

Nhìn chung, Thông cáo chung AMM-59 cho thấy ASEAN đang chuyển trọng tâm từ việc xây dựng khuôn khổ chiến lược sang triển khai thực chất Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045. Trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn và những thách thức an ninh, kinh tế ngày càng gia tăng, ASEAN tiếp tục khẳng định quyết tâm duy trì đoàn kết, củng cố vai trò trung tâm, nâng cao khả năng tự cường và tạo dựng các động lực tăng trưởng mới thông qua hội nhập kinh tế, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và tăng cường kết nối khu vực, hướng tới một Cộng đồng ASEAN phát triển bền vững, bao trùm và có khả năng thích ứng cao.

Tài liệu tham khảo:

ASEAN (July 23, 2026), Joint Communiqué of the 59^th ASEAN Foreign Ministers’ Meeting, Manila, 21 July 2026, https://asean.org/wp-content/uploads/2026/07/FINAL-Joint-Communique%CC%81-of-the-59th-ASEAN-Foreign-Ministers-Meeting-21-July-2026.pdf.

Nguyễn Ngọc Lan,

Trung tâm Nghiên cứu ASEAN và các vấn đề quốc tế