Cơ chế thảo luận chiến lược này đã được khởi xướng từ từ hội nghị Cấp cao ASEAN – GCC lần thứ nhất được tổ chức tháng 10/2023 tại tại Riyadh, Saudi Arabia đánh dấu bước ngoặt nâng tầm quan hệ chính thức giữa hai bên. Đến tháng 5/2025, Hội nghị cấp cao lần thứ hai được tổ chức tại Malaysia đã tiếp tục xác định các định hướng phát triển mới và tìm cách khai thác các dư địa hợp tác giữa hai bên vì sự thịnh vượng chung của hai khu vực. Cũng tại hội nghị lần thứ hai tại Malaysia, một khuôn khổ đối thoại mới giữa ASEAN, GCC và Trung Quốc cũng được thiết lập nhằm thảo luận các định hướng hợp tác mới, thậm chí là tiềm năng của một thoả thuận thương mại tự do ba bên trong tương lai.

Với những lợi thế riêng mang tính bổ sung lớn khi khu vực Đông Nam Á có vai trò như một khu vực kinh tế năng động, mạng lưới thương mại rộng khắp, nguồn nhân lực dồi dào, có tiếng nói quốc tế và đóng vai trò trung gian tích cực thông qua ASEAN và các cơ chế ASEAN+N. Còn GCC là trung tâm năng lượng và tài chính của Trung Đông tập hợp các quốc gia vùng Vịnh giàu có với nguồn vàng đen và khí đốt dồi dào và vị trí chiến lược “ngã ba” kết nối ba lục địa Á-Âu-Phi. Do đó, quan hệ ASEAN-GCC ngày càng được coi trọng trong bối cảnh cả hai khu vực đều đóng vai trò quan trọng trong cấu trúc kinh tế và an ninh toàn cầu.

Tại cuộc họp ASEAN-GCC lần thứ ba, hai bên đã thảo luận cho Hội nghị Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN-GCC (FMM) được tổ chức bên lề Tuần lễ Cấp cao Đại hội đồng Liên hợp quốc lần thứ 81 (UNGA) vào tháng 9 năm nay để xem xét tiến độ quan hệ ASEAN-GCC và định hướng tương lai, cũng như thảo luận về công tác chuẩn bị cho Hội nghị thượng đỉnh ASEAN-GCC lần thứ ba vào năm 2027 và trao đổi quan điểm về các vấn đề khu vực và quốc tế cùng quan tâm.

Cũng trong cuộc họp, hai bên đã ghi nhận các bước tiến vững chắc trong quan hệ giữa hai khối góp phần thúc đẩy hoà bình, ổn định, thịnh vượng và phát triển bền vững. Trong đó, hợp tác kinh tế tiếp tục là trụ cột chính khi cả hai bên xem xét tiến độ tăng cường hợp tác kinh tế và khả năng thiết lập một hiệp định thương mại tự do giữa hai khối ASEAN và GCC. Tại cuộc họp lần này, hai bên đã xác định các lĩnh vực hợp tác tương lai tập trung vào kinh tế số, trí tuệ nhân tạo (AI), cơ sở hạ tầng số và an ninh mạng, cùng với năng lượng tái tạo, y tế, nông nghiệp, an ninh nguồn nước và lương thực, du lịch và ngành công nghiệp halal.

Hai bên cũng hoan nghênh các tiến triển trong hợp tác an ninh với các hoạt động chung giữa Cảnh sát trưởng các quốc gia ASEAN (ASEANAPOL) và Cảnh sát Hội đồng Hợp tác vùng Vịnh (GCCPOL), bao gồm cả việc tham gia các sự kiện quan trọng của nhau và hoàn thiện Kế hoạch hành động chung. Ngoài ra, ASEAN cũng khuyến khích các nước GCC ủng hộ việc thực hiện Tầm nhìn ASEAN về khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương (AOIP) và ASEAN 2045: Tương lai chung của chúng ta thông qua hỗ trợ thực hiện Kế hoạch Chiến lược Kết nối ASEAN (ACSP), Mạng lưới Thành phố Thông minh ASEAN và các sáng kiến khác của khối. Hai bên cũng nhấn mạnh nhu cầu phối hợp giải quyết các thách thức toàn cầu như tội phạm xuyên quốc gia, chống khủng bố và an ninh mạng.

Trong bối cảnh thế giới đang trải qua những chuyển dịch sâu sắc khi quan hệ Mỹ-Trung liên tục dao động mạnh dù có các nỗ lực đối thoại kiểm soát bất đồng, xung đột Trung Đông vẫn diễn biến phức tạp, tăng cường hợp tác ASEAN-GCC không chỉ mang lại lợi ích kinh tế trực tiếp, mà còn góp phần đa dạng hóa quan hệ đối tác, giảm phụ thuộc vào các thị trường truyền thống và tăng cường khả năng chống chịu trước các cú sốc toàn cầu. Cuộc họp ASEAN-GCC lần thứ ba tại Jakarta phản ánh cam kết của cả hai bên trong việc hiện thực hóa Khuôn khổ hợp tác 2024-2028, đồng thời mở ra cơ hội mới để nâng tầm quan hệ đối tác trong giai đoạn tới. Với Việt Nam, việc mở rộng không gian hợp tác ASEAN-GCC có ý nghĩa quan trọng cả trong thúc đẩy quan hệ song với với các nước GCC như UAE, Saudi Arabia và Qatar, cũng như mở rộng cơ hội hợp tác trong các lĩnh vực năng lượng, thương mại-đầu tư, an ninh lương thực, kết nối thị trường đặc biệt là thị trường halal.

TS. Phí Hồng Minh

Trung tâm Nghiên cứu ASEAN và các vấn đề quốc tế - Viện Nghiên cứu Châu Á – Thái Bình Dương

Tài liệu tham khảo

ASEAN (14/8/2026), ASEAN and GCC Chart Future Direction of Partnership, https://asean.org/asean-and-gcc-chart-future-direction-of-partnership/

“ASEAN-GCC: The Strategic Partnership of Tomorrow”, AsiaToday, 16/8/2026, https://asiatoday.id/read/asean-gcc-the-strategic-partnership-of-tomorrow#google_vignette.

Hà Văn (27/5/2025) “Thủ tướng: ASEAN và GCC cùng kiến tạo mô hình hợp tác liên khu vực thế hệ mới”, Báo Chính phủ, https://baochinhphu.vn/thu-tuong-asean-va-gcc-cung-kien-tao-mo-hinh-hop-tac-lien-khu-vuc-the-he-moi-102250527145947248.htm