Nguồn vốn ban đầu tương đương khoảng 25 triệu USD bao gồm đóng góp từ Chính phủ Australia, Canada, Đức, Anh và Liên minh Châu Âu. Xét từ góc độ quản trị khu vực, cấu trúc tài trợ này phản ánh xu hướng “quốc tế hóa hỗ trợ cho hội nhập ASEAN”, trong đó các đối tác ngoài khu vực không chỉ đóng vai trò tài trợ mà còn tham gia củng cố năng lực thể chế cho một chương trình kết nối mang tính chiến lược dài hạn.

Được ADB quản lý trên cơ sở phối hợp chặt chẽ với Hội đồng AIF và các quốc gia thành viên ASEAN, RCF hướng tới đẩy nhanh quá trình chuẩn bị dự án thông qua việc cung cấp hỗ trợ kỹ thuật và tài trợ cho giai đoạn chuẩn bị đối với các dự án hạ tầng năng lượng. Các nội dung hỗ trợ bao gồm nghiên cứu khả thi, thiết kế kỹ thuật, cấu trúc tài chính và đánh giá các yêu cầu bảo đảm an toàn môi trường - xã hội. Đồng thời, quỹ cũng tài trợ cho các hoạt động tư vấn chính sách, hoàn thiện khung quy định, nâng cao năng lực và chia sẻ tri thức, qua đó cải thiện môi trường thuận lợi cho việc triển khai Lưới điện ASEAN. Thông qua cơ chế này, RCF góp phần bảo đảm rằng các dự án được thiết kế bài bản, có tính khả thi về tài chính và phù hợp với các ưu tiên phát triển của các quốc gia thành viên ASEAN. Về bản chất, sáng kiến mới của ADB không chỉ đơn thuần là một cơ chế huy động vốn bổ sung, mà còn là một công cụ thể chế nhằm xử lý điểm nghẽn thường gặp trong các dự án kết nối khu vực, đó là sự thiếu hụt nguồn lực cho giai đoạn chuẩn bị dự án. Điều này cho thấy ADB đang tiếp cận Lưới điện ASEAN không chỉ như một chương trình đầu tư hạ tầng vật chất, mà còn như một tiến trình đồng bộ hóa thể chế, kỹ thuật và tài chính giữa các quốc gia thành viên.

Ý nghĩa của quỹ tín thác này càng trở nên rõ nét hơn khi đặt trong bối cảnh dự báo nhu cầu năng lượng của Đông Nam Á. ADB nhấn mạnh rằng nhu cầu năng lượng của khu vực có thể tăng gấp ba vào năm 2050. Trong điều kiện đó, một mạng lưới điện khu vực có khả năng kết nối xuyên biên giới sẽ góp phần nâng cao độ linh hoạt của hệ thống điện, giảm chi phí cung ứng, mở rộng khả năng hấp thụ năng lượng tái tạo và tạo nền tảng cho thương mại điện khu vực. Nói cách khác, Lưới điện ASEAN không chỉ là một dự án hạ tầng, mà còn là một điều kiện vật chất để chuyển hóa mục tiêu hội nhập kinh tế và chuyển đổi xanh thành năng lực vận hành thực tế.

Từ góc nhìn hội nhập khu vực, sáng kiến này có thể được xem là biểu hiện của sự chuyển dịch từ mô hình hợp tác ASEAN thiên về điều phối chính sách sang mô hình hội nhập dựa trên hạ tầng và năng lực thực thi. Nếu trong các giai đoạn trước, hội nhập ASEAN chủ yếu được gắn với tự do hóa thương mại, điều phối quy định và xây dựng cộng đồng thể chế, thì ở giai đoạn hiện nay, các hệ thống kết nối vật chất như điện, logistics và hạ tầng số ngày càng trở thành nền móng của liên kết khu vực. Trên phương diện này, Lưới điện ASEAN mang tính chất của một “hàng hóa công khu vực” khi lợi ích của nó không chỉ dừng lại ở từng quốc gia riêng lẻ mà còn lan tỏa tới toàn bộ cấu trúc phát triển khu vực thông qua tăng cường ổn định hệ thống, mở rộng cơ hội đầu tư và giảm thiểu rủi ro đứt gãy năng lượng. Nhận định này cũng phù hợp với sáng kiến chủ lực của ASEAN hướng tới mục tiêu vận hành lưới điện khu vực tích hợp hoàn toàn vào năm 2045.

              Ngoài ra, tầm quan trọng chiến lược của sáng kiến còn được củng cố bởi cam kết tài chính rộng hơn của ADB. Ngân hàng này cho biết sẽ dành tới 10 tỷ USD trong 10 năm tới cho Lưới điện ASEAN và các khoản đầu tư liên quan, bao gồm kết nối điện xuyên biên giới, các dự án lưới điện quốc gia và sáng kiến năng lượng tái tạo hỗ trợ giao dịch điện. Xét theo logic phát triển khu vực, điều này cho thấy ADB không xem quỹ tín thác mới chỉ là một hỗ trợ ngắn hạn cho khâu chuẩn bị, mà là một phần trong kiến trúc tài chính lớn hơn nhằm thúc đẩy hình thành thị trường điện khu vực và nâng cao tính chống chịu của ASEAN trước các cú sốc năng lượng trong tương lai.

              Có thể thấy, việc thành lập quỹ tín thác mới của ADB mang ý nghĩa vượt ra ngoài phạm vi kỹ thuật của một chương trình hỗ trợ dự án. Đây là bước đi thể hiện rõ xu hướng tái cấu trúc hội nhập ASEAN theo hướng sâu hơn, thực chất hơn và gắn chặt hơn với yêu cầu chuyển đổi năng lượng. Trong dài hạn, nếu được triển khai hiệu quả, sáng kiến này có thể góp phần định hình một không gian kinh tế khu vực có mức độ liên kết cao hơn, trong đó an ninh năng lượng, tăng trưởng xanh và kết nối hạ tầng không còn là những mục tiêu tách biệt mà trở thành các cấu phần hữu cơ của cùng một chiến lược phát triển khu vực.

Nguyễn Hà Phương

Tài liệu tham khảo

ABD (2026), ADB Launches New Trust Fund to Accelerate Progress on ASEAN Power Grid,  https://www.adb.org/news/adb-launches-new-trust-fund-accelerate-progress-asean-power-grid

CASE for Southeast Asia (2026), ASEAN Power Grid, https://caseforsea.org/regional/asean-power-grid-advancement-programme/

AIF (2026), Overview, https://aseaninfrastructurefund.org/about#aif-plan

Kementerian Kewangan (2026), https://www.facebook.com/photo?fbid=1437463855084421&set=pcb.1437457925085014