Hội thảo có sự tham dự của hơn 120 đại biểu, gồm lãnh đạo các cơ quan đồng tổ chức; đại diện các bộ, ban, ngành Trung ương; lãnh đạo Tỉnh ủy, Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân tỉnh Nghệ An; các nhà khoa học, chuyên gia tư vấn chính sách; đại diện cơ quan ngoại giao, tổ chức quốc tế và doanh nghiệp của Việt Nam, Lào và Campuchia.

Phát biểu khai mạc, GS.TS. Lê Văn Lợi, Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam, Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, khẳng định quan hệ hữu nghị truyền thống và hợp tác toàn diện giữa Việt Nam, Lào và Campuchia là tài sản quý báu của ba dân tộc. Trong bối cảnh quốc tế và khu vực diễn biến phức tạp, cạnh tranh địa chính trị gia tăng, cùng sự phát triển nhanh chóng của Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh, tăng cường liên kết hạ tầng chiến lược không chỉ đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế mà còn có ý nghĩa về chính trị, an ninh và tự chủ chiến lược của ba nước.

Theo GS.TS. Lê Văn Lợi, nội hàm của hạ tầng chiến lược không chỉ giới hạn ở hạ tầng cứng như giao thông và năng lượng, mà còn cần bao gồm hạ tầng thể chế, logistics, dữ liệu, viễn thông, hạ tầng xanh và năng lực chống chịu trước biến đổi khí hậu. Hội thảo cần tập trung đánh giá tác động của những chuyển dịch quốc tế và khu vực; nhận diện các điểm nghẽn về thể chế, giao thông – logistics, năng lượng, dữ liệu và hạ tầng xanh; đồng thời đề xuất các mô hình kết nối tích hợp, cơ chế điều phối hành lang và lộ trình đồng bộ hóa cửa khẩu.

Trong bài phát biểu của mình, TS. Leeber Leebouapao, Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng Nhân dân Cách mạng Lào, Chủ tịch Viện Khoa học Kinh tế và Xã hội Quốc gia Lào, và Viện sĩ Sok Touch, Chủ tịch Viện Hàn lâm Hoàng gia Campuchia, nhấn mạnh việc nâng cấp, đồng bộ hóa mạng lưới hạ tầng giữa ba nước có ý nghĩa quan trọng đối với phát triển bền vững, thu hẹp khoảng cách phát triển, nâng cao năng lực cạnh tranh và củng cố vai trò trung tâm của ASEAN trong các cấu trúc hợp tác khu vực và quốc tế. Đồng thời, hai chủ tịch đề cao vai trò của sự hợp tác giữa các nhà nghiên cứu của ba đơn vị, góp phần hoạch định chính sách cho Chính phủ ba nước Lào, Việt Nam, Campuchia, nhằm tăng cường kết nối chiến lược. 

Phát biểu chào mừng Hội thảo, đồng chí Võ Trọng Hải, Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Nghệ An, nhấn mạnh Nghệ An có vị trí chiến lược trên hành lang kinh tế Đông – Tây, có đường biên giới dài nhất với Lào, cùng hệ thống cảng biển và hạ tầng giao thông kết nối liên vùng. Tỉnh Nghệ An cam kết tiếp tục tạo điều kiện thuận lợi và chủ động hợp tác với các địa phương của Lào và Campuchia nhằm hiện thực hóa các chương trình kết nối hạ tầng theo hướng thực chất, hiệu quả.

Hội thảo được tổ chức thành ba phiên thảo luận chuyên sâu với 10 tham luận.

Phiên thứ nhất, “Bối cảnh của khu vực và thế giới đối với kết nối hạ tầng chiến lược Việt Nam – Lào – Campuchia”, do TS. Boonsri Phouthavong, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Xã hội học, LASES, chủ trì. Tham luận của TS. Phí Vĩnh Tường, Phó Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam và Thế giới, VASS, phân tích thực trạng và các nhân tố quốc tế, khu vực tác động đến gắn kết chiến lược về cơ sở hạ tầng giữa ba nước. Tham luận của ThS. Latsavong Bounsiphom, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Chính sách Kinh tế – Xã hội, LASES, làm rõ nhu cầu phát triển hạ tầng kết nối từ góc nhìn của Lào. Tham luận của TS. Mam Sarith, Phó Giám đốc Cục Thí nghiệm, Viện Sinh học, Y học và Nông nghiệp, RAC, phân tích khả năng phát triển hạ tầng thông minh và năng lượng xanh bền vững trong khu vực. 

Phiên thứ hai, “Thực trạng kết nối hạ tầng chiến lược Việt Nam – Lào – Campuchia”, do TS. Chhim Sokhandara, Phó Giám đốc Công viên Russey Trep, RAC, chủ trì. Tham luận của TS. Ka Mathul, Phó Viện trưởng Viện Quan hệ Quốc tế Campuchia, RAC, phân tích vai trò của hợp tác ba nước trong phát triển hạ tầng giao thông khu vực. Tham luận của ThS Nguyễn Quý Linh, Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Nghệ An, nhận diện các điểm nghẽn và đề xuất kiến tạo hành lang phát triển tích hợp giữa Nghệ An với các tỉnh biên giới của Lào. Tham luận của TS. Vanxay Sayavong, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Kinh tế vĩ mô, LASES, làm rõ thực trạng và triển vọng kết nối hạ tầng điện lực giữa ba nước. Tham luận của TS. Nguyễn Tuấn Anh, Phó Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Biển Đông và Nam Thái Bình Dương, Viện Nghiên cứu Châu Á – Thái Bình Dương, VASS, đánh giá thực trạng kết nối hạ tầng chiến lược và những vấn đề cần giải quyết.

Phiên thứ ba, “Triển vọng và giải pháp tăng cường kết nối hạ tầng chiến lược Việt Nam – Lào – Campuchia”, do TS. Nguyễn Xuân Cường, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Châu Á – Thái Bình Dương, VASS, chủ trì. Tham luận của ThS. Daovong Simmavong, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Chính trị học, LASES, đề xuất định hướng nâng cấp cơ sở hạ tầng chiến lược kết nối ba nước. Tham luận của TS. Phạm Thị Tường Vân, Phó Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Kinh tế – Phát triển, Viện Khoa học xã hội vùng Nam Bộ, VASS, đề xuất giải pháp phát triển hành lang logistics giữa Việt Nam với Lào và Campuchia. Tham luận của TS. Seun Sam, Viện Hàn lâm Hoàng gia Campuchia, phân tích triển vọng và giải pháp tăng cường kết nối từ góc nhìn Campuchia.

Các tham luận và ý kiến trao đổi tại Hội thảo chỉ ra một số điểm nghẽn chủ yếu như chi phí logistics còn cao; một số tuyến giao thông và điểm kết nối chưa đồng bộ; cơ chế mua bán điện xuyên biên giới còn phân mảnh; thiếu tiêu chuẩn kỹ thuật và cơ chế chia sẻ dữ liệu chung; thủ tục kiểm soát tại một số cửa khẩu chưa được tối ưu hóa. Hội thảo thống nhất rằng kết nối hạ tầng cần chuyển từ cách tiếp cận theo từng công trình, dự án riêng lẻ sang phát triển các hành lang và hệ sinh thái tích hợp, gắn giao thông với logistics, năng lượng, thương mại và chuyển đổi số.

Phát biểu tổng kết và bế mạc, GS.TS. Lê Văn Lợi, Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, nhấn mạnh bốn định hướng ưu tiên: hài hòa hóa thể chế và quy chuẩn kỹ thuật, hoàn thiện các tuyến giao thông trọng điểm và hạ tầng cửa khẩu theo mô hình “một cửa, một lần dừng”; xây dựng lộ trình hợp tác năng lượng xanh và thí điểm lưới điện thông minh xuyên biên giới; thiết lập khung chia sẻ dữ liệu và bảo đảm an ninh mạng; tăng cường đào tạo nguồn nhân lực trong các lĩnh vực công nghệ, logistics và quản trị hạ tầng thông minh.

Hội thảo đề xuất ba cơ quan phối hợp hoàn thiện báo cáo tư vấn chính sách gửi lãnh đạo Đảng, Nhà nước, Chính phủ và các bộ, ngành liên quan của ba nước; nghiên cứu đưa kết nối hạ tầng xanh, số và thông minh vào các chương trình phát triển và hợp tác khu vực. Theo cơ chế luân phiên, Hội thảo khoa học quốc tế thường niên lần thứ 14 vào năm 2027 sẽ do Viện Khoa học Kinh tế và Xã hội Quốc gia Lào đăng cai tổ chức tại Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào.

Nguyễn Lý
Trung tâm Nghiên cứu Đông Nam Á