Năm 2026 được dự báo là một năm mà khu vực châu Á-TBD tiếp tục đối diện với những thách thức về mặt chính trị và an ninh, cũng như những khó khăn về mặt kinh tế -xã hội. Các vấn đề chính trị an ninh khu vực tiếp tục có những diễn biến khó tiên lượng, cạnh tranh nước lớn tại khu vực có xu hướng gia tăng, các điểm nóng an ninh như bán đảo Triều Tiên, vấn đề Đài Loan, vấn đề Biển Đông và xung đột biên giới Thái Lan-Campchia vẫn tiếp tục có những diễn biến phức tạp. Đồng thời, kinh tế khu vực được cải thiện đáng kể song vẫn đối diện với nhiều thách thức.

1. Triển vọng chính trị - an ninh khu vực Châu Á-Thái Bình Dương năm 2026

            Năm 2026, các vấn đề an ninh như vấn đề Biển Đông, eo biển Đài Loan và biển Hoa Đông được dự báo tiếp tục là các “điểm nóng ưu tiên” năm 2026. Đặc biệt là các căng thẳng giữa Trung Quốc và Nhật Bản khả năng rất cao sẽ còn kéo dài trong một thời gian tới, có nguy cơ kéo thêm các bên như (Mỹ, Triều Tiên, Hàn Quốc) tham gia vào, càng làm gia tăng bất ổn trong khu vực. Đồng thời, triển vọng đối với các vấn đề an ninh khu vực Đông Nam Á chưa chắc chắn trong năm 2026. Khi Philippines tiếp quản chức Chủ tịch ASEAN năm 2026, nước này cũng tập trung nhiều hơn chương trình nghị sự an ninh ASEAN như vấn đề Biển Đông, vấn đề căng thẳng Trung Quốc-Mỹ tại khu vực, giải quyết xung đột biên giới Campuchia-Thái Lan, v.v. Nếu giao tranh lại bùng phát do cáo buộc của Thái Lan vào ngày 06/01/2026 rằng Campuchia đã vi phạm thỏa thuận ngừng bắn và cáo buộc của Campuchia vào ngày 2 tháng 1 năm 2026 rằng Thái Lan đã sáp nhập một làng biên giới, chiến trường thông tin kỹ thuật số có thể chứng kiến một đợt bùng phát khác của chiến tranh tuyên truyền, điều này có thể kéo dài vòng xoáy căng thẳng và xung đột. Một chu kỳ leo thang kéo dài ở biên giới Campuchia-Thái Lan và trên chiến trường thông tin kỹ thuật số có thể làm suy yếu hơn nữa sự đoàn kết của ASEAN và sự ổn định khu vực Đông Nam Á, vốn đã bị ảnh hưởng bởi cuộc khủng hoảng Myanmar kéo dài và căng thẳng ở Biển Đông.

Ngoài ra, các vấn đề an ninh chính trong khu vực bao gồm tranh chấp biên giới và hàng hải, phổ biến tên lửa đạn đạo và các mối đe dọa không gian mạng tiếp tục làm cho môi trường an ninh khư vực thêm căng thẳng. Những tiến bộ công nghệ gần đây đã tạo ra một loạt vấn đề hoàn toàn mới mà các quốc gia phải đối phó, bao gồm cả lĩnh vực mạng và công nghệ, chiến tranh dựa trên trí tuệ nhân tạo. Việc sử dụng các công nghệ mới, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo (AI), phần lớn chưa được luật pháp quốc tế điều chỉnh và vẫn chưa rõ các quốc gia sẽ tiếp tục sử dụng chúng như thế nào. Tuy nhiên, xét đến việc Đông Á là trung tâm phát triển công nghệ và là khu vực tiên phong trong các tiến bộ, điều này chắc chắn sẽ rất quan trọng và là điều mà các quốc gia cần phải biết cách ứng phó. Sự lan rộng sang lĩnh vực mạng cho thấy một khía cạnh khác của việc mở rộng phạm vi an ninh tại khu vực Châu Á-TBD.

2. Triển vọng kinh tế-xã hội khu vực Châu Á-Thái Bình Dương năm 2026

Xét về hiệu quả tổng thể, khu vực Châu Á - TBD vẫn là trụ cột quan trọng của tăng trưởng kinh tế toàn cầu. Theo như Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) dự báo tăng trưởng kinh tế khu vực Châu Á - TBD sẽ đạt 4,1% vào năm 2026. Tuy nhiên, ADB dự báo mức tăng trưởng khu vực Châu Á – Thái Bình Dương kiến sẽ chậm lại ở mức 4,6% vào năm 2026, do khu vực này bị ảnh hưởng bởi thuế quan cao hơn của Mỹ và hoạt động kinh tế toàn cầu yếu hơn. Triển vọng kinh tế thường niên năm 2026, cho thấy mặc dù nền kinh tế toàn cầu đang thích ứng với việc điều chỉnh thuế quan nhanh chóng, đầu tư tăng tốc vào trí tuệ nhân tạo và xu hướng tiêu dùng đang thay đổi, tăng trưởng kinh tế ở khu vực Châu Á - TBD vẫn tương đối ổn định. Lạm phát giảm, chính sách tiền tệ hỗ trợ và thu nhập thực tế tăng lên ở một số thị trường sẽ giúp cải thiện điều kiện sống của hộ gia đình và củng cố sự ổn định chung trong khu vực. Người tiêu dùng sẽ tiếp tục hướng đến công nghệ và chú trọng giá trị, ưu tiên những khoảnh khắc ý nghĩa như du lịch và trải nghiệm trực tiếp, đồng thời vẫn nhạy cảm về giá cả đối với các mặt hàng thiết yếu. Du lịch sẽ tiếp tục là động lực kinh tế mạnh mẽ, với cả du lịch nước ngoài và nội vùng đều cho thấy đà tăng trưởng. Song, căng thẳng địa chính trị và việc tái cấu trúc chuỗi cung ứng tiếp tục gây ra những tác động khác nhau giữa các khu vực, làm trầm trọng thêm sự bất ổn trong thương mại và sản xuất. Tốc độ phát triển công nghệ không đồng đều có thể tạo ra những trở ngại về chính sách và tăng trưởng ở một số thị trường.

Nhìn về năm 2026, các tổ chức quốc tế nhìn chung cho rằng nền kinh tế Châu Á - TBD vẫn sở hữu những điều kiện cơ bản để duy trì vị trí dẫn đầu tương đối trong nền kinh tế toàn cầu, nhưng triển vọng của nó sẽ phụ thuộc nhiều hơn vào sự phối hợp chính sách và hiệu quả của các cải cách cơ cấu. Các nhà phân tích chỉ ra rằng, trong bối cảnh thay đổi chính sách tiền tệ ở các nền kinh tế lớn và kỳ vọng về một môi trường tài chính toàn cầu dễ thở hơn, áp lực tài chính bên ngoài đối với các thị trường mới nổi và các nền kinh tế đang phát triển dự kiến sẽ giảm bớt, từ đó hỗ trợ kỳ vọng đầu tư và tiêu dùng ổn định.

Bên cạnh đó, chuyển đổi số, kinh tế xanh và xây dựng cơ sở hạ tầng được coi là những động lực chính cho sự tăng trưởng bền vững của nền kinh tế Châu Á - TBD. Các chuyên gia khu vực và báo cáo của các viện nghiên cứu đều nhất trí cho rằng sự phát triển của nền kinh tế số giúp cải thiện năng suất, mở rộng quy mô thị trường và tăng cường kết nối kinh tế khu vực. Chuyển đổi xanh có nhu cầu đầu tư khổng lồ trong các lĩnh vực năng lượng, giao thông vận tải và phát triển đô thị, và được kỳ vọng sẽ đạt được sự cân bằng giữa tăng trưởng ổn định và phát triển bền vững.

Đối với triển vọng khu vực Châu Á - TBD cho thấy những điểm nổi bật năm 2026 như: Nền kinh tế Trung Quốc đại lục dự kiến sẽ tăng trưởng 4,5% đến 5%, với các danh mục “tiêu dùng mới” (bao gồm làm đẹp và chăm sóc sức khỏe, nâng cấp lối sống và các mặt hàng sưu tầm) dự kiến sẽ tăng trưởng mạnh mẽ trong suốt năm, được thúc đẩy bởi việc cắt giảm lãi suất và các biện pháp tài chính có mục tiêu trong Kế hoạch 5 năm tiếp theo. Trên khắp khu vực, các doanh nghiệp vừa và nhỏ (SME) đang tích cực tận dụng các công cụ kỹ thuật số và kênh trực tuyến để tinh giản hoạt động và tiếp cận khách hàng, từ đó tăng cường khả năng phục hồi trong môi trường thương mại đang thay đổi.

Hơn nữa, Trong năm 2026 cũng có thể kỳ vọng một số đột phá công nghệ do cạnh tranh thúc đẩy (ví dụ vắc-xin ung thư mRNA, lò phản ứng nhiệt hạch thử nghiệm, AI đạt ngưỡng giống trí tuệ con người hơn v…v). Những thành quả này nếu xuất hiện, tuy là kết quả cạnh tranh, nhưng đồng thời, các bước tiến đó cũng mang lợi ích chung cho nhân loại nếu được chia sẻ.

Đồng thời, nền kinh tế Châu Á - TBD vẫn phải đối mặt với nhiều thách thức trong năm 2026. Nhiều chuyên gia tin rằng tăng trưởng kinh tế toàn cầu có thể bước vào giai đoạn “bình thường chậm”, và sự phục hồi của nhu cầu bên ngoài vẫn còn chưa chắc chắn. Nhìn chung, nền kinh tế khu vực Châu Á - TBD dự kiến sẽ tiếp tục quỹ đạo tăng trưởng tương đối mạnh mẽ trong năm 2026, với sự nhấn mạnh hơn vào chất lượng và tính bền vững.

Nhìn chung, năm 2026, về mặt an ninh, khu vực Châu Á - TBD tiếp tục là địa bàn cạnh tranh quyền lực giữa các cường quốc, nhất là các phản ứng ngày càng quyết đoán hơn của Trung Quốc trước sự gia tăng can dự của Mỹ tại khu vực. Đồng thời, các tranh chấp lãnh thổ dai dẳng (trên biển và biên giới đất liền) tiếp tục là những điểm nóng an ninh khu vực. Điều này tạo nên một bức tranh tổng hợp về một trong những khu vực có tầm quan trọng chiến lược nhất, nhưng cũng tiềm ẩn nhiều bất ổn hàng đầu trên thế giới. Về mặt kinh tế, khu vực Châu Á - TBD mặc dù tốc độ tăng trưởng kinh tế có thể sẽ giảm sút, các nước trong khu vực tiếp tục đối diện với các thách thức kinh tế cũ và mới, nhưng khu vực này vẫn là một trong những động lực tăng trưởng toàn cầu, vẫn là điểm sáng kinh tế trong bức tranh kinh tế u ám toàn cầu.

Nguyễn Xuân Cường, Dương Văn Huy bt.

(Xem chi tiết trong bài viết số 2-2026 đăng trên Tạp chí Nghiên cứu Châu Á-Thái Bình Dương)