Phát biểu chỉ đạo của đồng chí Tổng bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh việc chuyển từ “triển khai nhiệm vụ” sang “tạo ra kết quả thực chất, đo lường được”. Thông điệp này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh hoạt động nghiên cứu trước đây còn nặng về hình thức, chú trọng số lượng đề tài và công bố hơn là hiệu quả ứng dụng. Nghị quyết 57 vì vậy đã xác lập chuẩn mực mới: nghiên cứu khoa học phải hướng tới giải quyết các vấn đề thực tiễn, tạo ra giá trị cụ thể cho nền kinh tế và xã hội.

Ý nghĩa nổi bật đầu tiên của Nghị quyết là thúc đẩy chuyển đổi từ tư duy nghiên cứu hàn lâm sang nghiên cứu gắn với ứng dụng và tác động. Các đề tài khoa học không chỉ dừng lại ở việc bổ sung tri thức mà cần góp phần tháo gỡ các “điểm nghẽn” phát triển, từ thể chế, chính sách đến mô hình tăng trưởng. Điều này đòi hỏi các nhà khoa học phải chủ động hơn trong việc xác định vấn đề nghiên cứu, bám sát nhu cầu thực tiễn, đồng thời tăng cường liên kết với cơ quan quản lý và doanh nghiệp.

Thứ hai, Nghị quyết mở ra không gian phát triển cho các mô hình nghiên cứu liên ngành và xuyên ngành. Trong bối cảnh các vấn đề ngày càng phức tạp, không một ngành khoa học đơn lẻ nào có thể đưa ra lời giải trọn vẹn. Việc tích hợp tri thức từ nhiều lĩnh vực, kết hợp giữa khoa học tự nhiên, công nghệ và khoa học xã hội sẽ tạo điều kiện hình thành các hướng nghiên cứu mới, có tính đột phá và khả năng ứng dụng cao. Đây vừa là xu thế tất yếu, vừa là cơ hội để nâng cao chất lượng và vị thế của khoa học Việt Nam.

Thứ ba, Nghị quyết nhấn mạnh vai trò của thể chế trong thúc đẩy hoạt động nghiên cứu. Các cơ chế như thử nghiệm chính sách, chấp nhận rủi ro trong nghiên cứu hay khuyến khích thương mại hóa kết quả đã góp phần tháo gỡ những rào cản lâu nay. Đặc biệt, việc cho phép nhà khoa học tham gia trực tiếp vào hoạt động sản xuất, kinh doanh dựa trên kết quả nghiên cứu giúp tăng cường mối liên kết giữa nghiên cứu và thị trường, qua đó nâng cao hiệu quả đầu tư cho khoa học.

Thứ tư, Nghị quyết đặt ra yêu cầu đổi mới cơ chế đánh giá và quản lý hoạt động khoa học. Thay vì dựa trên số lượng công trình hay đề tài, cần chuyển sang đánh giá dựa trên kết quả đầu ra, tác động thực tiễn và khả năng thương mại hóa. Cách tiếp cận này không chỉ nâng cao chất lượng nghiên cứu mà còn tạo động lực để các nhà khoa học hướng tới những mục tiêu có ý nghĩa thiết thực hơn.

Một nội dung quan trọng khác là phát triển nguồn nhân lực khoa học chất lượng cao. Trong kỷ nguyên số, nhà khoa học không chỉ cần chuyên môn sâu mà còn phải có khả năng làm việc liên ngành, ứng dụng công nghệ và tham gia vào hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. Việc nâng cao năng lực nghiên cứu, phổ cập kỹ năng số và tăng cường hợp tác quốc tế sẽ là những yếu tố then chốt để xây dựng đội ngũ nhân lực đáp ứng yêu cầu mới.

Đồng thời, Nghị quyết cũng làm nổi bật vai trò của khoa học xã hội. Khoa học xã hội có vai trò quan trọng trong việc định hướng chính sách, bảo đảm quá trình phát triển gắn với nâng cao chất lượng cuộc sống và bảo tồn bản sắc dân tộc.

Nghị quyết 57 cũng đặt ra yêu cầu tăng cường trách nhiệm và kỷ luật trong hoạt động khoa học. Mỗi cơ quan, tổ chức và cá nhân cần chịu trách nhiệm rõ ràng về tiến độ và kết quả thực hiện nhiệm vụ. Điều này góp phần khắc phục tình trạng chậm trễ, thiếu hiệu quả, đồng thời tạo môi trường cạnh tranh lành mạnh, thúc đẩy sáng tạo.

Có thể khẳng định, Nghị quyết 57 là “cú hích” quan trọng đối với hệ thống nghiên cứu khoa học Việt Nam. Nghị quyết không chỉ đặt ra yêu cầu cao hơn mà còn mở ra cơ hội để khoa học thực sự trở thành lực lượng sản xuất trực tiếp, đóng góp vào tăng trưởng và phát triển xã hội.

Trong thời gian tới, để hiện thực hóa tinh thần của Nghị quyết, cần sự vào cuộc đồng bộ của các cơ quan quản lý, tổ chức nghiên cứu, doanh nghiệp và đội ngũ trí thức. Mỗi nhà khoa học cần đổi mới tư duy, nâng cao trách nhiệm và chủ động thích ứng với yêu cầu mới. Khi nghiên cứu gắn chặt với thực tiễn và hướng tới giải quyết các vấn đề của đất nước, khoa học sẽ phát huy đầy đủ vai trò là động lực chủ yếu của phát triển, đồng thời góp phần kiến tạo một hệ sinh thái nghiên cứu hiện đại, năng động và hiệu quả cho Việt Nam.

Nguyễn Thị Ngọc Anh

Chi đoàn Viện nghiên cứu Châu Á- Thái Bình Dương

Ngày đăng: 8/4/2026

Tài liệu tham khảo

1.   TOÀN VĂN: Nghị quyết 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, https://xaydungchinhsach.chinhphu.vn/toan-van-nghi-quyet-ve-dot-pha-phat-trien-khoa-hoc-cong-nghe-doi-moi-sang-tao-va-chuyen-doi-so-quoc-gia-119241224180048642.htm