Các tham luận chính của Hội thảo đã tập trung ba nội dung chính: Một là, đánh giá lại chủ trương, chính sách và kết quả bước đầu của chiến lược cường quốc khoa học kỹ thuật của Trung Quốc; Hai là, đánh giá tác động và thời cơ đối với Việt Nam trong hợp tác khoa học kỹ thuật với Trung Quốc; Ba là, thảo luận và đề xuất một số hàm ý đối với Việt Nam.

Trong nội dung đánh giá về chiến lược cường quốc khoa học kỹ thuật Trung Quốc,  các chuyên gia nhận định rằng việc Trung Quốc nhanh chóng chuyển đổi thành một trong những trung tâm đổi mới sáng tạo hàng đầu thế giới là kết quả của quá trình phát triển tuyến tính, đã được thiết kế kỹ lưỡng ở tầm quy hoạch quốc gia ngay từ khi bắt đầu cải cách mở cửa cho đến nay. Kết quả đó cũng xuất phát từ nền tảng văn minh Trung Hoa và tố chất dân tộc của người Trung Quốc - TS. Trần Thị Thuỷ (Phó giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Trung Quốc, Viện Nghiên cứu Châu Á – Thái Bình Dương) nhận định. Trong góc nhìn đánh giá về công cụ thực hiện, TS. Phạm Sỹ Thành (Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Kinh tế và Chiến lược Trung Quốc) cho rằng, Trung Quốc đã sử dụng bốn nhóm công cụ chính, gồm cải cách bộ máy tổ chức, xây dựng các tổ chức chỉ đạo và thực hiện theo hàng ngang, nhận sự chỉ đạo trực tiếp từ Chủ tịch Tập Cận Bình và các uỷ ban Trung ương; các chính sách tài chính hỗ trợ trước và hỗ trợ sau; chính sách nguồn nhân lực, tập trung vào đào tạo nhân tài trong nước và thu hút nhân tài nước ngoài; chính sách về công nghệ tập trung vào chính sách về sở hữu trí tuệ, liên doanh, cưỡng bức chuyển giao công nghệ, mô hình lưỡng dụng quân – dân sự.v.v. TS. Phạm Sỹ Thành cũng đồng thời đưa ra một số nhận định như “các ngành có rào cản thị trường lớn, R&D cao thì Trung Quốc đều khó khăn, ví dụ như bán dẫn”, “những ngành có công nghệ không quá phức tạp, chỉ cần có chính sách ngành mang tính hỗ trợ cho việc tích hợp theo chiều dọc chuỗi cung ứng để tạo ra lợi thế kinh tế theo quy mô thì Trung Quốc sẽ vươn lên (EV, năng lượng mặt trời, đất hiếm)”.

Ở nội dung đề xuất các hàm ý đối với Việt Nam, các chuyên gia đã lần lượt phân tích về đột phá chiến lược, vấn đề đặt ra và chính sách huy động vốn cho các mục tiêu về khoa học công nghệ của Việt Nam. Trong bài phát biểu của mình, TS. Hoàng Xuân Long (Nguyên Viện trưởng Viện  Nghiên cứu Chiến lược và Chính sách KH&CN, Bộ Khoa học Công nghệ) đã chỉ ra các nội dung đột phát trong chủ trương, chính sách phát triển khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo của Việt Nam như xác định khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo gắn liền với độc lập, tự chủ về kinh tế; với việc nắm bắt cơ hội phát triển đất nước; khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo là một đột phá chiến lược của phát triển đất nước, nâng cấp vị thế của lĩnh vực này từ “lĩnh vực ưu tiên” lên “trụ cột kiến tạo”, có tính quyết định đối với toàn bộ mô hình phát triển quốc gia. Bên cạnh đó, tác giả Hoàng Xuân Long cũng chỉ ra 15 vấn đề đặt ra hiện nay từ thiết kế nội dung chính sách, triển khai thực thi chính sách và xử lý hậu quả do chính sách không khả thi.

Bên cạnh đó, PGS.TS. Vũ Sỹ Cường (Kinh tế trưởng, Viện Công nghệ và Phát triển Tài chính, Học viện Tài chính, Bộ Tài chính) với tham luận về chính sách huy động vốn để phát triển khoa học công nghệ đã nhận định, tổng vốn đầu tư cho R&D tăng qua các năm, tuy nhiên số liệu cho thấy Việt Nam đang chi tiêu quá ít cho R&D. Trong hàm ý chính sách, PGS.TS. Vũ Sỹ Cường cũng nhấn mạnh đến việc triển khai cơ chế nhằm đồng tài trợ R&D cho doanh nghiệp theo hướng nhà nước tài trợ 30-70% kinh phí, doanh nghiệp đối ứng phần còn lại nhằm chia sẻ rủi ro, tăng khả năng thử nghiệm công nghệ mới tại doanh nghiệp.

Trên cơ sở những đánh giá về chiến lược cường quốc khoa học kỹ thuật của Trung Quốc và những điểm đột phá hiện nay tại Việt Nam, các học giả cũng đưa ra các phân tích về khả năng thúc đẩy hợp tác trong lĩnh vực này của Việt Nam và Trung Quốc. TS. Lê Xuân Lực (Phó ban Ban Hợp tác doanh nghiệp, Khoa Điện tử Viễn thông, Trường Đại học Công nghệ, Đại học Quốc gia Hà Nội) đã phân tích tiềm năng trong đẩy mạnh hợp tác giữa các trường đại học, viện nghiên cứu giữa Việt Nam và Trung Quốc, đặc biệt là việc liên kết để sử dụng chung các phòng thí nghiệm trọng điểm quốc gia, tạo ra sự chuyển dịch nhân tài khoa học công nghệ giữa hai nước. TS. Nguyễn Thị Phương Hoa (Tổng biên tập Tạp chí Nghiên cứu Châu Á – Thái Bình Dương) nhấn mạnh khoa học và công nghệ là động lực mới trong quan hệ cộng đồng chia sẻ tương lai có ý nghĩa chiến lược giữa Việt Nam và Trung Quốc. Ông Văn Đức Phú (Phó ban Ban hỗ trợ thông tin và xúc tiến đầu tư, Cục Đầu tư nước ngoài, Bộ Tài chính) cũng đồng thời phân tích sự dịch chuyển làn sóng đầu tư vào lĩnh vực khoa học công nghệ ở Việt Nam của các doanh nghiệp Trung Quốc trong thời gian gần đây.

Trong kết luận bế mạc, TS. Nguyễn Xuân Cường cho rằng Hội thảo đã góp phần nhận diện các chính sách KHCN của Trung Quốc, các cơ hội và vấn đề đặt ra đối với Việt Nam; bàn luận và đưa ra các kiến nghị góp phần thúc đẩy các giải pháp KHCN, đổi mới sáng tạo theo tinh thần  Nghị quyết 57-NQ/TW. TS. Nguyễn Xuân Cường cũng đồng thời gửi lời cảm ơn đến sự tham dự của các chuyên gia, đại biểu tham dự và hy vọng các diễn đàn khoa học của Viện Nghiên cứu Châu Á – Thái Bình Dương sẽ tiếp tục nhận được sự quan tâm và ủng hộ của các chuyên gia, học giả và các cộng tác viên./.

TS. Trần Thuỷ bt